 |
Reditelj ANDRAŠ URBAN / Urbán András
Prevod Živojin Simić, Sima Pandurović
Scenograf ZOLTAN PEROVIĆ
Kostimograf DRAGICA PAVLOVIĆ
Kompozitor SILARD MEZEI / Mezei Szilárd
Scenski pokret IŠTVAN BIČKEI / Bicskei Istvan
Dramaturg OLIVERA ĐORĐEVIĆ
Asistent reditelja DRAGANA JOVANOVIĆ
Lektor NATAŠA ILIĆ
Premijera:
11. mart 2009.
Predstava traje 85 minuta
|
|
|
|
ULOGE |
|
Alonzo, kralj Napulja |
RISTO BUKVIĆ |
Sebastijan, njegov brat |
MLADEN MILOJKOVIĆ |
Prospero, zakoniti vojvoda milanski |
ALEKSANDAR MIHAILOVIĆ |
Antonio, njegov brat, milanski vojvoda-uzurpator |
DRAGIŠA VELjKOVIĆ |
Ferdinand, sin napuljskog kralja |
MILOŠ ANĐELKOVIĆ |
Goncalo, pošten stari savetnik |
MIROSLAV ĐORĐEVIĆ |
Adrijan, napuljski plemić |
STEFAN MLADENOVIĆ |
Kaliban, divljak i nakazan rob |
DEJAN CICMILOVIĆ |
Trinkulo, lakrdijaš |
ALEKSANDAR KRSTIĆ |
Stefano, pijani podrumar |
MIROLjUB NEDOVIĆ |
Kapetan broda |
PETAR ANTIĆ |
Miranda, Prosperova kći |
BORJANKA LjUMOVIĆ |
Arijel, vazdušni duh |
ALEKSANDAR MARINKOVIĆ |
Duhovi |
|
Sanja KRSTOVIĆ, Snežana PETROVIĆ, Ivana NEDOVIĆ, Vesna STANKOVIĆ, Jasminka HODŽIĆ,
Maja VUKOJEVIĆ-CVETKOVIĆ, Katarina ARSIĆ, Neđa NEDOVIĆ |
|
|
|
|
| Niš je jedan od prvih gradova koji je ušao u istoriju srpskog pozorišta. Prvi poznati pozorišni događaj zabeležen je 1883. godine na plakatu, za jednu od predstava putujuće družine, koja je izvedena prigodno, povodom godišnjice stupanja u brak kralja Milana i kraljice Natalije Obrenović. Spajanjem pozorišnih družina D. Jovanovića i M. Dimića, početkom 1887 godine, osnovano je niško pozorište "Sinđelić". Prva predstava bila je "Srpski ajduci", J. Sterije Popovića, 11. marta 1887. godine u gostionici " Knez Mihajlo". Inicijatori osnivanja pozorišta "Sinđelić" bili su: Stevan Sremac - niški profesor, Milorad Petrović - učitelj, Stevan Nikšić - Lala, Henrih Liler i Špira Kalik. Prvi upravnik bio je Mihajlo Dimić. Igrani su komadi: "Ukroćena goropad", "Mizantrop", "Dva cvancika", "Podvala". Pozorište "Sinđelić" je ušlo u drugu etapu razvoja u periodu od 1890-1900 godine, u vreme velikih partijsko-političkih okršaja u poslednjoj deceniji vladavine dinastije Obrenović. Svoje predstave je davalo u gostionici "Evropa". Godine 1892. pozorište je obustavilo svoj rad. 1893. konačno je osnovano niško pozorište "Sinđelić". Tada je Niš postao treća srpska metropola. Iako se stalno govorilo o potrebi podizanja pozorišne zgrade, "Sinđelić" je i dalje izvodio svoje predstave u gostionicama: "Evropa", "Kruna", bašti "Maćedonija", "Pariz", kasnije takozvanoj "Zelenoj gimnaziji", "Bulevar". 1906. godine sazidana je sala "Ruski car". Posle dvogodišnjeg odsustva, Niš je ponovo dobio svoje pozorište pod upravom Koste Delinija (1904-1912). 1915. godine obustavlja rad. Od 1921-1929 životari, skoro improvizovano pozorište. Zauzimanjem Branislava Nušića i udruženja glumaca, 1921. godine spojile su se družine "Sinđelić" i "Gundulić". Novo pozorište se zvalo povlašćeno gradsko pozorište. 1922. godine na sednici niške opštine, na predlog Dragiše Cvetkovića, odeređeno je zelljište za podizanje pozorišne zgrade. U periodu 1929-1930 godine pozorište radi pod imenom Pozorište Moravske banovine. U zgradi zanatskog doma bilo je 400 sedišta. 1931. godine pozorište je otvorilo sezonu u Nišu, izvođenjem komada "Smrt majke Jugovića". Sedam godina pozorište je radilo u Zanatskom domu. 1936. godine prvi put je prenošena preko beogradskog radija predstava - drugi čin komada "Zona Zamfirova", S. Sremca - Sime Bunića. Prvog januara 1939. godine u novosazidanoj zgradi na Sinđelićevom trgu, prikazana je prva predstava "Zidanje Ravanice" ili "Zadužbina cara Lazara", u režiji Dragoslava Kandića. Pozorište je imalo 687 sedišta. Prvo veliko obnavljanje pozorišne zgrade bilo je 1968. godine; drugo 1986. godine; treće 2002/2003. godine. Plejada izvrsnih glumaca, reditelja, scenografa, scenskih radnika, radila je i radi u Narodnom pozorištu. 1993. godine prvi put je Sterijina nagrada stigla u Niš. Glumac Dragan Žikić dobio je Sterijinu nagradu za najbolju mušku ulogu u predstavi "Koštana" Bore Stankovića, za ulogu Hadži-Tome. 1994. godine glumac Živko Vukojević dobija Sterijinu nagradu za ulogu Cara Lazara u predstavi "Zmaj od Srbije" Miladina Ševarlića. Glumica Verica Jovanović dobila je nagradu za najbolju žensku ulogu ARDALION, za ulogu Gine u predstavi "Putujuće pozorište Šopalović" u režiji Dejana Mijača, 1997. god na pozorišnom festivalu u Užicu. Preko stotinu nagrada je stiglo u Niš sa susreta profesionalnih pozorišta Srbije "Joakim Vujić". |
|
|
|
|
|
Bura je poslednja, "najmodernija" Šekspirova drama, možda i najbolja, prožeta idejama našega doba ili ih projektuje sve do nas. Drama je opelo renesansnog optimizma; u likovima Arijela i Kalibana, dobro i zlo je višeznačno; pitanje ko je slobodan a ko rob, ko je divljak a ko uljuđen - sumnjivo; težnje prema novom i boljem svetu - frustrirane...
Radnja se kreće od privida do zbilje, od slike do suštine. Kad jednom stigne do stvarnog sveta, priviđenje se pretvara u ništa (Northrop Frye). S inverzijom znakova u Epilogu, ostrvo se ponovno pretvara u golu pozornicu, "istinsko mesto" o kojem će Melville napisati: "Nije zabeleženo ni na kojoj karti: istinska mesta to nikad i nisu." Ne samo da je pozorište ponavljanje stvarnog sveta, čitav svet je slika i kopija Theatrum Mundi. Oluje su samo ponavljanje teatarskih gromova... Kada oluja iz Prologa prođe, pozornica se pretvara u "goli otok". "Moćno Umeće", "priprosta magija", "nebeska muzika" jesu pozorište i njegov dvojnik. I sam "zemaljski Globus" je pozorište - novo Čistilište u kojem se sve ponavlja, ali se ništa ne očišćuje. Poslednji Prosperov neuspeh jeste nemoć pozorišta. Ni pozorište ne može promeniti svet.
 Jan KOT, Šekspir naš savremenik
Nijedan komad nije tako varljiv i zbunjujući kao Bura. Ponovo otkrivamo da je jedini put ka iznalaženju smisla poimanje u celosti. Kao priča, taj komad je nezanimljiv... Ali kad vidimo da ništa u komadu nije onako kako se čini da jeste, kako se on zbiva na ostrvu i ne na ostrvu, po danu i ne po danu, s burom koja pravi red u nizu događaja što su uzburkani i kad bura prođe, da ta dražesna idila za decu posve prirodno obuhvata silovanje, ubistvo, tajnovitost i nasilje, kad počnemo da iskopavamo teme koje je Šekspir tako brižljivo zakopao, vidimo da je to zaokružena autorova poslednja izreka i da se bavi svekolikim bićem čovekovim. (...) Koliko god ne nalazimo način za prikazivanje Bure, možemo barem biti svesni smušenih bezuspešnih pokušaja hrvanja sa samim tekstom. Premda danas nepodobna za izvođenje, Bura ostaje primer kako metafizički komad može da pronađe prirodni idiom koji je uzvišen, komičan i grub.
Piter BRUK, Prazan prostor |
|
|
|
R
E
D
I
T
E
L
J |
|
 |
A
N
D
R
A
Š
U
R
B
A
N |
|
|
Rođen je 1970. u Senti. Kao sedamnaestogodišnjak otvara samostalnu pozorišnu i književnu radionicu gde je istovremeno autor, reditelj i glumac. Formira čuvenu pozorišnu trupu AIOWA koja teatar tretira kao specifičnu, ali ipak sveumetničku i, ne na poslednjem mestu, ideološku akciju.
Upisuje odsek režije na Akademiji umetnosti u Novom Sadu, klasa prof. Vlatka Gilića. Studira filmsku i pozorišnu režiju i režira u subotičkom Narodnom pozorištu. Sredinom devedesetih prekida studije, napušta rad u pozorištu i godinama živi povučeno. O pozorištu samo razmišlja.
Posle pet godina nastavlja studije, u klasi prof. Bore Draškovića, kod koga 2000. diplomira. Počinje da režira u pozorištu "Deže Kostolanji", a uz podršku segedinskog MASZK-a i vlastitog ansambla stvara i "nezavisne“ pozorišne predstave. Radi i u Novom Sadu, u Beogradu, vodi umetničke radionice u Rumuniji, preduzima studijsko putovanje u Japan. Od 2005. je direktor pozorišta "Deže Kostolanji".
Režirao je dela Bihnera, Šekspira, Dejana Dukovskog, F. Arabala, J. Pilinskog, Ota Tolnaija, Jordana Radičkova, Geze Čata, Slobodana Tišme, Beketa, S. Plat, Brema Stokera.Autor kratkih filmova Neko i neko (1991), Staklo (1992), Kao da nas i nema (1993) i knjige pripovedaka Partizan iz zore (2003).
Nagrade, priznanja: I nagrada Festivala malih i eksperimentalnih scena, Pančevo (Rosa, 1989), Specijalna nagrada žirija Bitefa za predstave Woyzeck i Hamlet (1992), Nagrada za najbolju režiju IX smotre alternativnih pozorišta, Segedin (Deca, Okuka smrti, 2003), Nagrada za inovacije X smotre alternativnih pozorišta, Segedin (0,1,2004), Sterijina nagrada Okruglog stola 53. Sterijinog pozorja 2008, za najbolju predstavu - Urbi et orbi. |
|
|
P
I
S
A
C |
|
 |
V
I
L
I
J
A
M
Š
E
K
S
P
I
R |
|
|
Vilijam Šekspir (1564 - 1616)
Drame su pisane u stihu (blank-vers), u petostopnom jampskom desetercu, pretežno bez rime, i s malo umetnute proze u dijalogu. Istorijske drame čine povezan ciklus za razdoblje 1399-1485, s "prologom" (Kralj Džon, XIII v.) i "epilogom" (Henri VIII, XVI v.), prikazuju metež, bunu i haos koji nastaju kad se povrede "red" i "zakonitost" u zemlji.
Prvo izdanje celokupnih Šekspirovih dela štampano je u Londonu 1623; celokupna dela objavljena su kod nas prvi put 1963.
Viljem Šekspir, Sabrana dela, predgovor Vladislava Ribnikar, prir. Veljko Topalović, Branislav Brkić, Dušan Mrđenović, "Službeni list SRJ" : Dosije, Beograd, 1995. Prevodioci: Drame / Velimir Živojinović, Živojin Simić, Sima Pandurović, Aleksandar Saša Petrović, Branimir Živojinović, Borivoje Nedić, Trifun Đukić, Hugo Klajn; Poeme / Danko Angjelinović, Živojin Simić, Stevan Raičković
Bura (The Tempest), Ž. Simić, S. Pandurović; Dva viteza iz Verone (Two Gentlemen of Verona), Ž. Simić, T. Đukić; Vesele žene vindzorske (The Merry Wives of Windsor), B. Nedić; Mera za meru (Measure for Measure), A. S. Petrović; Komedija pometnji (The Comedy of Errors), V. Živojinović, red. B. Živojinović; Mnogo vike ni oko čega (Much Ado About Nothing), A. S. Petrović; Nenagrađeni ljubavni trud (Love's Labour's Lost), V. Živojinović; San letnje noći (A Midsummer - Night's Dream), A. S. Petrović; Mletački trgovac (The Merchant of Venice), V. Živojinović; Kako vam drago (As You Like It), B. Nedić, V. Živojinović; Ukroćena zloća (The Taming of the Shrew), Ž. Simić, S. Pandurović; Sve je dobro što se dobro svrši (All's Well that Ends Well), V. Živojinović; Bogojavljenska noć (Twelfth-Night; or, What You Will), V. Živojinović, red. H. Klajn; Zimska bajka (The Winter's Tale), Ž. Simić, S. Pandurović; Kralj Džon (The Life and Death of King John), Ž. Simić, S. Pandurović; Ričard Drugi (The Tragedy of King Richard II), Ž. Simić, S. Pandurović; Henri Četvrti, prvi deo (The First Part of King Henry IV), Ž. Simić, S. Pandurović; Henri Četvrti, drugi deo (The Second Part of King Henry IV), Ž. Simić, S. Pandurović; Henri Peti (The Life of King Henry V), Ž. Simić, T. Đukić; Henri Šesti, prvi deo (The First Part of King Henry VI), A. S. Petrović, B. Živojinović; Henri Šesti, drugi deo (The Second Part of King Henry VI), A. S. Petrović, B. Živojinović; Henri Šesti, treći deo (The Third Part of King Henry VI), A. S. Petrović, B. Živojinović; Ričard Treći (The Tragedy of King Richard III), V. Živojinović, red. B. Živojinović; Henri Osmi (The Famous History of the Life of King Henry VIII), B. Nedić; Troil i Kresida (Troilus and Cressida), Ž. Simić, S. Pandurović; Koriolan (Coriolanus), B. Živojinović; Tit Andronik (Titus Andronicus), Ž. Simić, S. Pandurović; Romeo i Julija (Romeo and Juliet), A. S. Petrović; Timon Atinjanin (Timon of Athens), B. Živojinović; Julije Cezar (Julius Casar), B. Nedić, V. Živojinović; Makbet (Macbeth), V. Živojinović; Hamlet, kraljević Danske (Hamlet, Prince of Denmark), A. S. Petrović; Hamlet (Hamlet, Prince of Denmark), V. Živojinović; Kralj Lir (King Lear), B. Živojinović; Otelo (Othello, the Moor of Venice), A. S. Petrović; Antonije i Kleopatra (Antony and Cleopatra), B. Nedić, V. Živojinović; Simbelin (Cymbeline), Ž. Simić, S. Pandurović; Perikle (Pericles, Prince of Tyre), Ž. Simić, S. Pandurović; Venera i Adonis (Venus and Adonis), D. Angjelinović; Otmica Lukrecije (The Rape of Lucrece), D. Angjelinović; Soneti (Sonnets), prepev S. Raičković po proznom prevodu Ž. Simića; Jadovanje zaljubljene (A Lover's Complaint), D. Angjelinović; Zaljubljeni poklonik (The Passionate Pilgrim), D. Angjelinović; Feliks i grlan (The Phoenix and the Turtle), D. Angjelinović.
Dodatak / Dela koja nisu objavljivana na srpskom jeziku: Da preminem? Il' se vinem (Shall I die?), Lidija Tonić; Ser Tomas Mor (Sir Thomas More) - odlomak -, Ljubica Bauer-Protić, Dušan Mihailović; Džon Flečer i Viljem Šekspir, Dva plemenita rođaka (The Two Noble Kinsmen), Lj. Bauer-Protić, D. Mihailović |
|
|
|
|
Kaliban duguje ime Montenjovom eseju O kanibalima i "Caribu" Nove zemlje. Prirodni čovek podvrgava se filozofskom vaspitanju, a istovremeno se redukuje na roba u novim američkim kolonijama. Šekspir predstavlja Kalibana kroz dva lingvistička kôda: jedan ga uzima kao čudovište staroga sveta, drugi kao roba novoga sveta.
Kaliban je ujedno mitsko "čudovište" i "divljak" novoga sveta; Arijel je i zarobljeni "duh" (Merkur, božanski mistagog, psihopompos) i prikazivač okrutnih predstava; Prospero je i Mag i poslednji od Šekspirovih vladara u dvostrukoj ulozi prognanika i uzurpatora... Kaliban pripada zemlji i vodi, Arijel vazduhu i vatri. "Ti, zemni stvore", obraća se Prospero čudovištu zarobljenom u pećini. Kaliban, kao i prvi čovek u Knjizi postanja, stvoren je od "zemnog praha"; Arijel je duh, "dah života".
Radnja Bure ne ograničava se samo na mitska ostrva Mediterana. Čovek u "prirodnom stanju" je divljak, ali "plemeniti divljak" je "kanibal". Vaspitanje tog "prirodnog čoveka" zbiva se na jednom od ostrva novoga sveta. Praiskonska, divlja i od početka izopačena Priroda suprotstavlja se Vaspitanju i Umetnosti.
Bura se često interpretira kao vaspitanje divljaka. U tom poglavlju kulturne antropologije Prospero uči Kalibana, kao što je Prometej učio svoje "ljude-insekte" da razlikuju dan od noći. I opet se vraća jeka Postanja (Bog tada stvori dva velika svetla: veće svetlo da vlada po danu, manje, da vlada po noći).
Nenaseljeno ostrvo je mesto čarolija, okajavanja, očišćenja. Ali Šekspir pretvara mitsko ostrvo, koje nastanjuju nimfe, čudovišta i veštice, u koloniju novoga sveta. Reč plantation (kolonija) javlja se samo jednom kod Šekspira. Bila je to nova reč, uvedena u engleski jezik samo pola veka pre nastanka Bure (Francis Bacon, 1622, glagol kolonizirati).
Kad bih morao na ovom ostrvu / osnovat koloniju, gospodaru... (Gonzalo), "niko ne bi vladao", "sve stvari zajedničke". Na Prosperovom ostrvu postoje i gospodar i rob. Na svom "nenastanjenom ostrvu" Prospero je uvideo razliku između "moga" i "tvoga": Moj rob, naša vatra, poslovi koji nama koriste.
Evokacija bezazlene utopijske zajednice završava se ubilačkim napadom na spavače - vizija Zlatnog doba i žetve bez ljudskog truda iznenada se preobražava u hajku na čoveka. Na kraju četvrtog čina Prosperova kolonija postala je Kirkino ostrvo, na kojem se Odisejevi drugovi pretvaraju u svinje. Kirkino se ostrvo ponovo javlja u kasnoj renesansi, kada se divni novi svet pokazao kao puko ponavljanje svih zločina i ludosti staroga.
(Priređeno prema: Jan Kott, "Oluja", ili ponavljanje, Predgovor u: W. Shakespeare, Oluja, prev. A. Šoljan, Nakladni zavod MH, Zagreb, 1979) |
|
|
|
|
U nekoliko poslednjih godina ostvarenja Andraša Urbana prepoznatljiva su i po tome što je u njima dramski tekst ili literarni predložak najčešće samo inspiracija za inventivna rediteljska nadmaštavanja i krajnje nekonvencionalan pozorišni izraz. Niška Bura ne može se, ipak, svrstati u korpus takvih ostvarenja, prvenstveno kada je reč o odnosu prema izvorniku. Ostajući u okvirima narativno-tematskog nivoa Šekspirove romantične drame, bez prevelikog upuštanja u "kreativno-kritički dijalog" s autorom, uz inteligentno korišćenje elemenata neverbalnog teatra, Urban i glumački ansambl grade predstavu prefmjene scenske izražajnosti. Značajan doprinos efektnosti i dopadljivosti ovog ostvarenja daju lucidna muzika Silarda Mezeija i vrlo precizno osmišljen scenski pokret Ištvana Bičkeija.
Miroslav Miki RADONjIĆ (Obrazloženje selekcije za 45. festival "Joakim Vujić" Šabac 20-27. april 2009.)
Ponavljanje ludila bez kraja
"Bura” je sigurno jedan od najtežih Šekspirovih komada za postavljanje na scenu, zbog svoje neuhvatljive čudnovatosti, višeznačne poetičnosti, složenog pretapanja istorije, mita, bajke, romanse, ili, kako piše Jan Kot, zbog unutrašnje rascepljenosti, koja do kraja uopšte ne srasta.
Reditelj Andraš Urban je tekstu pristupio redukcionistički, otvoreno, uslovno, praveći koherentnu, umetnički zaokruženu predstavu, koja predstavlja ogroman pomak na repertoaru niškog teatra, ali i reanimaciju prilično umrtvljenog pozorišnog života na jugu Srbije (dramaturg Olivera Đorđević). Glumci niškog ansambla korektno iznose čvrsto promišljen rediteljski koncept, igrajući na skoro sasvim goloj sceni. Krajnja škrtost scenografije, u duhu elizabetanskog teatra, tačno podvlači univerzalnost značenja radnje, njenu gustu metaforičnost i gorčinu istine o neprekidnom ponavljanju istorije, večitosti mehanizama otimanja vlasti, bezizlaznom krugu progonstva i uzurpacije.
U predstavu je uvedena grupa duhova, neka vrsta hora, sastavljenog od osam žena, koje komentarišu radnju, različitim, košmarnim, glasovima, kricima, dahtajima (Sanja Krstović, Snežana Petrović, Ivana Nedović, Vesna Stanković, Jasminka Hodžić, Maja Vukojević-Cvetković, Katarina Arsić, Nađa Nedović). Osim što je uzbudljiv na senzualnom planu predstave (produbljuje tenzije i emocije), hor u prvi plan izvlači ritualni, iracionalni, mitski aspekt igre, funkcionišući kao neka vrsta metafizičke opomene, pretnje, savesti, kazne. Ovaj postupak je efektno sredstvo podvlačenja bitnog dvostrukog statusa radnje u "Buri”, neophodne mitske medijacije stvarnosti, koja treba da preispita greške, kako bi sve, možda, moglo da počne iznova, očišćeno od opšte, jezive korumpiranosti.
Predstava pleni magičnošću i šarmantnošću u prikazivanju Arijelovih čuda, nežnošću u iscrtavanju odnosa između Ferdinanda (Miloš Anđelković) i Mirande (Borjanka Ljumović), kao i Prospera (Aleksandar Mihailović) i Mirande, ali i nizom drugih delikatnih, poetičnih, vizuelno, koreografski, idejno inspirativnih rešenja (scenski pokret Ištvan Bičkei). Zarobljenog Ferdinanda, na primer, dovlače u kolicima iz supermarketa, što je vrlo zanimljivo rešenje koje sugeriše da je čovek postao roba, obezvređeno i jadno biće, samo sredstvo u ostvarivanju individualnih, neumoljivo sebičnih interesa. U nekoliko scena Prospero se ostalim likovima obraća preko zvučnika, nevidljiv, što se može shvatiti kao izraz njegove svemoći - svuda je prisutan kao nekakav orvelovski Veliki brat. U jednom segmentu te Prosperove posredne, tehnokomunikacije sa Mirandom, ona sinhrono, hipnotički, otvara usta, kao da govori njegove reči, kao da sve to dobro zna, što se može razumeti kao prikaz ideje o okretanju istorije ukrug, zarobljenosti u repetativnim ciklusima pokvarenih političkih igara. Budućnost je, čini se, samo repriziranje tragičnih lomova iz prošlosti, proizvod neiskorenjive ljudske sebičnosti.
U Urbanovoj predstavi su posebno naglašene funkcije dvojice robova, nestašnog, vedrog i simpatično detinjastog Arijela (Aleksandar Marinković) i animalnog, nakaznog Kalibana (Dejan Cicmilović), odnosno njihove relacije prema Prosperu, koje problematizuju bitan sukob između prirode i civilizacije. Divljak Kaliban je naučen ljudskom govoru, dakle, govoru kolonizatora i uzurpatora. Prosperovo napušteno ostrvo, mitski je prostor imaginarne utopije, divnog novog sveta. No, umesto nevinosti, imamo ironijsko izobličenje tog novog sveta, gomilu unakaženih snova i raščerečenih šansi za novi početak, čisto ponavljanje grešaka, ludila i zločina staroga sveta. Bez kraja.
Politika, 6. april 2009. |
|
|
|
|
