 |
Autor i reditelj VIDA OGNjENOVIĆ
Scenograf GEROSLAV ZARIĆ
Kostimograf LjILjANA DRAGOVIĆ
Muzika ZORAN ERIĆ
Dramaturg SVETISLAV JOVANOV
Lektor DEJAN SREDOJEVIĆ
Koreograf
OLIVERA KOVAČEVIĆ-CRNjANSKI
Pomoćnik reditelja JELENA ANTONIJEVIĆ
Asistent reditelja BEBA BALAŠEVIĆ
Asistent kostimografa BRANKA ŠTRBAC
Asistent koreografa FROSINA DIMOVSKA
Premijera:
8. oktobar 2008.
Predstava traje dva sata i pedeset minuta
|
|
|
|
ULOGE |
|
Ilarion Ruvarac,
arhimandrit manastira Grgetega, poznati istoričar |
BORIS ISAKOVIĆ |
Jaša Tomić,
urednik lista “Zastava” |
NENAD PEĆINAR |
Gospodin Mihajlović,
advokat, urednik “Zastave” |
MIODRAG PETROVIĆ |
Gospodin Savić,
profesor, saradnik “Zastave” |
PREDRAG MOMČILOVIĆ |
Laza Dunđerski,
bogati zemljoposednik |
RADOJE ČUPIĆ |
Mirković,
novinar "Zastave", ženokradica i bećar |
JUGOSLAV KRAJNOV |
Milić,
pesnik i novinar “Zastave” |
IGOR PAVLOVIĆ |
Gospodin Stojković,
učitelj lepog ponašanja |
ALEKSANDAR GAJIN |
Miletić (Svetozar),
vojvođanski tribun i političar |
STEVAN GARDINOVAČKI |
Ćirić,
trgovac, član Odbora za proslavu Kosovske bitke |
DRAGAN KOJIĆ |
Jojkić,
trgovac i član Odbora |
MIROSLAV FABRI |
Radulaški,
zemljoposednik i odbornik |
MIODRAG PETRONjE |
Dimitrijević,
urednik lista “Branik” |
ALEKSANDAR ĐURICA |
Brat Makarije,
kaluđer manastira Grgetega |
MIHAJLO PLESKONjIĆ |
Stražar,
u peštanskom zatvoru |
ATILA NEMET |
Horovođa Volf,
učitelj notalnog pevanja |
DRAGOMIR PEŠIĆ |
Gospođa Amalija,
načelnica Dobrotvorne zadruge Srpkinja Novosatkinja |
GORDANA ĐURĐEVIČ-DIMIĆ |
Gospođa Radulaški,
njena zamenica, žena zemljoposednika |
ALEKSANDRA PLESKONjIĆ-ILIĆ |
Gospođa Radovanović,
ugledna udovica |
TIJANA MAKSIMOVIĆ |
Gospođa Lugomirska |
GORDANA KAMENAROVIĆ |
Gospođa Savićeva,
povučena, a sve zna |
SANjA RADIŠIĆ |
Milica Tomić,
žena Jašina, Miletićeva kći |
DRAGINjA VOGANjAC |
Katarina Lugomirski,
devojka smernog ponašanja |
JOVANA MIŠKOVIĆ |
Gospođica Jojkićeva,
trgovačka kćer |
TIJANA KARAJIČIĆ |
Gospođica Ćirićeva,
bogata udavača, jedinica trgovca Ćirića |
JOVANA BALAŠEVIĆ |
Gospođa Gavanska,
dobra partija |
SANjA RISTIĆ-KRAJNOV |
Gospođica Popovićeva,
devojka na udaju već odavno |
OLIVERA STAMENKOVIĆ |
Gospođica Zeremski,
osećajna i nežna |
MARIJA MEDENICA |
Sobarica |
JELENA ANTONIJEVIĆ |
Deca |
Tijana Jovanović, Danica Golović, Pavle Mitić, Luka Putnik, Nikola Davidović, Nikola Milenković (Članovi pozorišne radionice "Pozorišne maštarije") |
|
|
|
|
| SRPSKO NARODNO POZORIŠTE, NOVI SAD |
|
|
|
1861, 16/28. jula, u Novom Sadu, na sednici Srpske čitaonice kojom predsedava Svetozar Miletić, osnovano je Srpsko narodno pozorište. Osnivač je Društvo za Srpsko narodno pozorište, akcionarsko udruženje koje, sve do početka Prvog svetskog rata 1914, vodi i razvija SNP. Za prvog upravnika postavljen je Jovan Đorđević, čija je agitacija na svim frontovima, a pogotovo kroz članke u Srpskom dnevniku, u prilog osnivanja (dramskog) pozorišta (na srpskom jeziku) u Novom Sadu, administrativnom centru tadašnje austrougarske provincije, rezultirala upravo gorenavedenim epilogom. Bilo je to prvo pozorište na prostoru koji danas nazivamo eks-jugoslovenskim, a koje je predstave igralo na nekom od južnoslovenskih jezika.
1868, nakon gostovanja u Beogradu, a na poziv kneza Mihaila, Jovan Đorđević s polovinom novosadskog ansambla, osniva Narodno pozorište u Beogradu.
1914 - 1941. Najteži period u istoriji SNP. Često mu menjaju ime, od 1920. u njegovom sastavu je i Opera (ukinuta već 1925, zbog nedostatka novca i pretvorena u Operetu), 1928, u noći između 22. i 23. januara, izgorela je zgrada (i u njoj kompletan fundus i biblioteka neprocenjive vrednosti) Pozorišta Dunđerskog u kojem je SNP igralo predstave...
1945, 17. marta, prva predstava nakon Drugog svetskog rata: Najezda Leonida Leonova, u režiji Jovana Konjovića. Prvi posleratni upravnik je pesnik Žarko Vasiljević. Pozorište je obnovljeno pod imenom Vojvođansko narodno pozorište, pod kojim će raditi sve do 1951, kada mu se vraća ime Srpsko narodno pozorište.
1958. na čelo kuće stupa Miloš Hadžić, upravnik s najdužim stažom (do 1979) čije je vreme upravnikovanja nazvano "zlatnim dobom" SNP.
1947. osnovana je Opera Srpskog narodnog pozorišta.
1950. osnovan Balet Srpskog narodnog pozorišta.
1956. SNP je inicijator i osnivač Sterijinog pozorja.
1981, 28. marta, iz Sokolskog doma SNP, u svojoj 120 sezoni, useljava se u sadašnju zgradu. Taj dan ustanovljen je tada kao Dan Srpskog narodnog pozorišta.
2006, septembra, SNP ulazi u svoju 146. sezonu kao član Evropske teatarske konvencije (od juna) i kao član asocijacije Pozorište bez granica, u kojoj su i: Odsek za kulturu grada Šćećina, Poljska, Teatar "Gardonyi", Eger (Mađarska), Teatar "Tamasi", Sv. Đorđe (Rumunija) i Teatar "Rictus", Nant (Francuska). |
|
|
|
|
|
Koristeći anegdotsku nameru grupe ambicioznih politikanata da na petstotu godišnjicu Kosovske bitke vašarskom rekonstrukcijom storije o «kneževoj večeri» uberu poene u političkoj areni osamdesetih godina XIX veka – pri čemu je osnova intrige njihova uzaludna potraga za osobom koja će «izigravati» mitskog izdajnika Vuka Brankovića – autorka „usput“ razobličava mitomansko rodoljublje kao konstantu našeg mentaliteta.
(...)
Vida Ognjenović preobražava čitav društveni i kulturni pejzaž srpskog devetnaestovekovnog građanstva u apokrifnu Pozornicu, da bi nam pokazala apsurdnost i neutemeljenost, jalovost i besmislenost njegovih parcijalnih, mitskih i ideoloških «teatara», da bi po prvi put nemilosrno osvetlila «tavne kutove» naših nasleđenih i još neprevaziđenih komedija Žrtve i tragedija Zabune. U tom teatru, nikada ne treba zaboraviti, Tribun završava kao zamenjeni glumac, a Istoričar preživljava samo kao skromni Šaptač: za dobrobit sviju, mesto Reditelja mora ostati prazno ...
 Svetislav JOVANOV
Apartna pojava: Komad je napisan 1988, u vreme u kojem je zdrava ljudska pamet stajala bespomoćno pred prizorima masovne nacionalne histerije, u kojem su konjske doze nacionalnog kiča bile svarljive samo u potpuno praznim stomacima i njima u prvom redu namenjene, u vremenu u kojem se poslom od prvorazrednog nacionalnog značaja smatralo pripremanje proslave šeststotog Vidovdana. U takvom je okruženju Vida Ognjenović, iz razloga lične mentalne higijene, proučavala srpsku istoriju "pisanu rukom časnih ljudi" među koje spada jedan od junaka njene drame, Ilarion Ruvarac.
I kako slučaj radi za umetnika, tom je prilikom pronašla i podatke o novosadskoj proslavi petstogodišnjice Kosovske bitke. Sjajna prilika da se rekonstruiše jedno vreme (O vreme, o običaji!), a preko analogije vodi posredna rasprava o događajima ovde i sada.
Precizni opisi mentaliteta, žanr slike, politički disputi, otrežnjujuća mudrovanja onoga ko zna da razdvoji laž od istine, iskreni rodoljubni zanos onih kojima je istorija potrebna kao lek od sadašnjosti, taktiziranje političkih stratega, glupa bezbrižnost onih koji su bez znanja i bez iskustva itd. itd. – sve to nalazimo u ovoj melanholičnoj (istorijskoj) komediji koja je dve godine čamila u ladici (kako bi rekli njeni junaci), jer joj nisu dopustili da ugleda svetlost dana pre no što pesnici-akademici ne odguslaju svoje.
Mirjana MIOČINOVIĆ, Dramaturške škole, Scena, 4–5/91.
|
|
|
|
R
E Č...S
E L E K T O R A...... |
|
|
|
|
Izveden kao raskošna ironično-polemička vivisekcija našeg narodnog/građanskog pa i salonsko-političkog uma sklonog mitizujućem shvatanju istorije i našeg mesta u njoj, živahno i slikovito raspisani tekst Vide Ognjenović spada u red onih čija aktuelnost neće skoro biti dovedena u pitanje, podjednako iz tzv. unutrašnjih i spoljašnjih razloga. Mislimo li o prvom, tu je vešto i snažno razvijena dvostruka igra građena na slici građanskog miljea Novog Sada na izmaku 19. veka te tadašnjeg para/političnog vjeruju koje u jubilarno-paradnoj rekonstrukciji "kneževe večere" vidi svoj najviši glas, onaj koji se stihijski preliva u prazninu realno mogućeg i tragični incident kao svoj energetski produžetak. Mislimo li o drugom, "spoljašnjem" razlogu ove predstave, stvar je još očiglednija, tj. aktuelnija, ne samo kao pozorište koje "potkazuje život" nego i kao ono koje mu nudi ogledalo višeznačne po(r)uke, ako već ne i lek.
Naravno, tu je i ono treće i najvažnije, bogata ansambl predstava pisana proverenim rediteljskim rukopisom same autorke, u kojoj su sve replike na mestu, glumci u poslu vrednom umetnosti koliko i života koji živimo, a publika svesna da (sa)učestvuje u nečem većem od samo drame ili samo komedije. Otud možda i odsustvo upitnika u naslovu komada Vide Ognjenović, baš kao što predstavi o kojoj je reč ne treba nikakav uskličnik. Dovoljno ju je i gledati, u još svežem izdanju.
Igor BURIĆ i Vladimir KOPICL |
|
|
P
I
S
A
C
&
R
E
D
I
T
E
L
J |
|
 |
V
I
D
A
O
G
N
J
E
N
O
V
I
Ć |
|
|
VIDA OGNjENOVIĆ, reditelj, dramski i prozni pisac. Diplomirala je opštu književnost na Filološkom fakultetu u Beogradu i na odseku za režiju beogradske Akademije za pozorište, film i TV. Poslediplomske studije započela u Parizu, na Sorboni, a magistarski rad iz teorije i prakse režije odbranila na Univerzitetu u Minesoti (SAD). Bila je direktor Drame Narodnog pozorišta, Beograd, predavala na univerzitetima u Los Anđelesu i Čikagu, redovni je profesor novosadske Akademije umetnosti... Njen rediteljski opus čini blizu stotinu pozorišnih, veliki broj TV i radio-režija. Napisala je više drama. U mnogim pozorištima bivše Jugoslavije, režirala je raznorodan repertoar, kako domaću i stranu klasiku tako i savremenu dramu. Nagrade: Sterijina nagrada za najbolji tekst (Je li bilo kneževe večere?, Jegorov put), Sterijina nagrada za režiju (Jegorov put), Sterijina nagrada za dramatizaciju (Korijen, stablo i epilog), Oktobarska nagrada grada Beograda za režiju (Mefisto, 1984), Zlatni vijenac Sarajevskog festivala MESS (Mefisto, 1985), Nagrada “Joakim Vujić” za dramski tekst (Kako zasmejati gospodara, 1998)... Nagrada Grada teatra Budva za dramsko stvaralaštvo (2007). Objavila je šest knjiga proze: zbirke prirovedaka Otrovno mleko maslačka (1994) i Stari sat (1996), Najlepše pripovetke Vide Ognjenović (2001), roman Kuća mrtvih mirisa (1995), Putovanje u putopis (2005), roman Preljubnici (2006) i sedam knjiga drama. Proza i drame su joj prevođene na engleski, francuski, mađarski, nemački, makedonski, norveški i druge jezike. Bila je ambasador SR Jugoslavije (kasnije Srbije i Crne Gore) u Norveškoj. |
|
|
R E Č...R
E D I T E L J A ... |
|
|
|
|
IRONIJA KAO DRUGO LICE MELANHOLIJE |
|
|
Na čemu mi kao narod gradimo svoj identitet, na osnovu mita ili poučeni iskustvom istorije?
Pozivamo se na istoriju koju ne poznajemo dovoljno i na mit koji zloupotrebljavamo. Svesno ili, pak, nesvesno mešamo to dvoje i dobijamo neke nabildovane pseudočinjenice, zgodne za političko zaluđivanje neukih i narcisoidno šepurenje obmanjivača. Neki, dakle, to čine iz neznanja, pa ni krivica nije njihova, a neki, među njima, na žalost, i mnogi obrazovani ljudi, na zadatku su. Mešetare i vršljaju smišljeno u političke svrhe, za potrebe ove ili one opcije, znajući dobro šta rade i zašto se time bave.
Istorija je kod nas relativno mlada nauka. U dvadeseti vek smo ušli, a da još ni u nauci nismo bili načisto šta je istorijski podatak, a šta metafora o njemu. Sve do svoje smrti, u prvoj dekadi veka, istoričar Ilarion Ruvarac je optuživan za jeres i izdajstvo nacije jer se trudio da ubedi svoje savremenike da se istorijska činjenica mora dokazati materijalnim dokazima, a ne pesničkom dosetkom, makar ona bila i "iz glave cijela naroda". Kako tada, tako i danas.
Vida OGNjENOVIĆ - Marina VULIĆEVIĆ, Politika, 5. avgust 2007.
"Menjajte pripovetku", uzvikuje jedan Vaš dramski lik. "Ako se od narodne pesme traži da zameni istoriju, onda je ona gomila gluposti." Kako promeniti pripovetku, kako neutralisati buku i bes istorije?
Pravilnim čitanjem. Nevolja je što mi istorijske, naučne spise i tekstove čitamo kao zbirke pripovedaka, kao opise izmišljenih krvoprolića, ubistava i ljudožderstva. Obrnuto, fikcijske tekstove najčešće shvatamo kao dokumentarne prikaze zbilje, od kojih zahtevamo da se povinuju našoj predodžbi o toj istoj pojavi u stvarnosti. Zato je odbacivanje književnog dela i menjanje istorijskog tumačenja redovna praksa u nasilničkim društvenim uređenjima. "Pobednički mitografi" imaju pune ruke posla. Redovno prefarbavaju istorijske činjenice u vladajuće boje, ili sopstveni književni diskurs daruju na tacni kao svoj doprinos političkoj nužnosti To se sve sjedinjava u ono što Miša Stanisavljević briljantno formuliše kao "Elan mortal".
Vida OGNjENOVIĆ - Gojko BOŽOVIĆ, iz intervjua |
|
|
|
|
Dragi su Srbi, ali istina je draža
Konačno je i Novi Sad dobio priliku da na sceni vidi velikane i miševe svoje istorije, maestralnim spisateljskim radom otelotvorene u tragikomičnoj drami Vide Ognjenović „Je li bilo kneževe večere“ koja se bavi (večnom) temom Kosova, srpstva, patriotizma, izdajništva... Priliku koju je posvećenim radom Vide Ognjenović, ovaj put i kao rediteljke, iskoristio i skoro celokupan ansambl Srpskog narodnog pozorišta, znalački pretvarajući blizak jezik, milje i temu, u uzbudljivu pozorišnu igru. Igru koja u tolikoj meri potkazuje stvarnost, da od nje može da se zaceni od smeha, ali isto tako rasplače od bola. I naravno, taj bol nikako nije Kosovo, nego istina.
Vida Ognjenović umetnički vešto manipuliše tom istinom, kada je reč o Jaši Tomiću, Lazi Dunđerskom, Miši Dimitrijeviću, Svetozaru Miletiću, ili Ilarionu Ruvarcu, kombinujući istoriografiju, mitove i vlastitu zamisao, da kroz njih na raskošan način ispriča sve što je na duši ovog mučeničkog, ali nepismenog, pesmi, kolu, ’ajduštvu i politikantstvu vičnog srpskog naroda. Ne, to nije generalizacija ili neko tamo uopštavanje, to je precizna vivisekcija, kakva je samo u umetnosti moguća, a valjda i dozvoljena.
S puno ljubavi, ali i beskompromisne strogosti i doslednosti Vida Ognjenović razotkriva jedan mogući scenario dešavanja s kraja devetnaestog veka, kada grupa okupljena oko Jaše Tomića i novina „Zastava“, pokušava da organizuje proslavu pola milenijuma Kosovske bitke, sve sa kneževom večerom, izdajom i kletvom, i danas aktuelnim đakonijama srpske političke kuhinje. Vida Ognjenović je ansamlbl SNP tekstom nadahnula, a režijom mu udahnula potrebnu preciznost i čistoću da iznese pozamašan teret i zadovoljstvo u pravoj i pravovremenoj meri realizma i raskošne ekspresivnosti, kako kad je reč o političkom, tako i kad je reč o građanskom trenutku epohe, jer u tekstu i na sceni pored vrlih nam političara, paralelno se prati i ženska strana priče, priprema za svečanost Dobrotvorne zadruge Srpkinja Novosatkinja. Upravo ženska strana priče, njena „odvojenost“, veoma je važan segment koji dramu, a i predstavu „Je li bilo kneževe večere“ u SNP i razbija i sastavlja, baš kao što to žene i inače rade u svetu muškaraca.
U znakovitoj „novinskoj“ scenografiji Geroslava Zarića, gde dominira naslov „Izgubili jesmo, poraženi nismo“, baš kao i poleglo, a zrelo klasje žita, u verodostojnim i raskošnim kostimima epohe (kostimografkinja LJiljana Dragović), nije bilo lošeg glumačkog mesta, a skoro svi su imali svoju priliku - repliku, da se istaknu. Bilo da je reč o maslačkoglavom profesoru Saviću Predraga Momčilovića, s razlogom razmetljivom Lazi Dunđerskom Radoja Čupića, „hajduku“ Mirkoviću Jugoslava Krajnova, rodoljubivoj gospođi Amaliji Gordane Đurđević-Dimić, smernoj, a zapaljivoj Katarini Lugomirski Jovane Mišković, uobraženoj gospođici Ćirićevoj Jovane Balašević, ili „dragi su mi Srbi, ali draža istina“ Ilarionu Ruvarcu Borisa Isakovića (nabrajanje bi „u nedogled“ moglo da se nastavi, a „nepravda“ izostavljanja neizbežna), svi su listom ispoljili glumački dar i veštinu da tekst i gest iznesu kao vredan pažnje. Iako je prošla tek premijera, predstava „Je li bilo kneževe večere“ već ima osiguran dug i uspešan repertoarski život, a preporučuje se i starima i mladima, i liberalima i radikalima, socijalistima ili demokratama, i muškarcima i ženama, a i patriotama i izdajnicima, Srbima, a zašto da ne, i Mađarima i „Švabovima“...
Igor BURIĆ, Dnevnik, 10. oktobar 2008. |
|
|
|
|
