S C E N A : časopis za pozorišnu umetnost
Novi Sad, 2004. broj 1 godina XL januar-mart YU ISSN 0036-5734

k n j i g e
Miki RADONJIĆ
GALERIJA STERIJINIH LIKOVA
Sava Anđelković, STERIJINIH 80 KOMIČKIH LIKOVA, KOV, Vršac 2003.

 

Pažljiviji proučavalac Sterijinog komediografskog opusa primetiće da u obilju književno-istorijskih i teatroloških studija o dramskom stvaralaštvu jednog od najznačajnih srpskih pisaca devetnaestog veka, nije veliki broj onih koje na relevantan način govore o postupku građenja i oblikovanja likova. Sava Anđelković u svojoj knjizi detaljno razmatra nekoliko modela karakterizacije i obrazlaže kriterijume na osnovu kojih vrši klasifikaciju Sterijinih komičkih likova. Sasvim logično, on kreće od njihovog imenovanja, primećujući da: „U Sterijinim komedijama postoji brižljiv izbor ličnih imena. Kada se čini da ona nisu ’obična’, tipična ili (pretpostavljamo) identična imenima miljea u koji Sterija smešta komediju, na njihov izbor utiče dominantna tema ili zacrtani karakter lika”. (str 26) Naravno, Anđelković uočava da kod Sterije nije sve baš tako jednostavno i da jednom određeno ime, vrlo lako može da se transformiše, u zavisnosti od toga koliko lako junaci menjaju identitet, prilagođavajući se društvenim prilikama i okruženju u kojima su se našli. U tom smislu on navodi čitav niz primera, počev od Jovana, Ančice i psa Žutova iz POKONDIRENE TIKVE, pa do Smrdića, Šerbulića i ostalih rodoljubaca iz istoimene komedije.
Najviše prostora u studiji posvećeno je klasifikaciji likova zasnovanoj na kriterijumu identiteta. Autor razlikuje nekoliko tipova identiteta: likovi lažnog identiteta, likovi poljuljanog identiteta, likovi identiteta u tranziciji, likovi u traganju za identitetom, branioci sopstvenog identiteta, branioci tuđih identiteta. Za svaki od ovih tipova sledi vrlo precizna analiza načina na koji se oni realizuju u svakoj od Sterijinih komedija. Likovi lažnog identiteta, po Anđelkoviću, predstavljaju „odbacivanje sopstvenog identiteta i prisvajanje tuđeg, bilo da je identitet određenog, postojećeg lika ili izmišljenog i nepostojećeg, a radi postizanja ličnih ciljeva”. (str. 40) Oni funkcionišu ili u parovima (Aleksa Nikić–baron Golić i Dimitrije–bedinter Mita iz LAŽE I PARALAŽE, kao i bivši šegrt–filozof Svetozar Ružičić i Sara Mladenić, bivša kuvarica kod barona Švarc–Sara od Mladenić iz POKONDIRENE TIKVE) ili kao dominantni lik (Aleksa i Ružičić) ili kao podređeni lik (Mita i Sara), odnosno lažni identitet u tuđoj službi (Pela iz ZLE ŽENE) i degradirani identitet (đak Jakov iz VOLŠEBNOG MAGARCA). Branioci tuđih identiteta – jeste najbrojnija grupa sa ukupno dvadest i jednim likom. „Zalažući se za tuđ identitet oni polaze od sebe i svojih parametara vrednosti koji su formirani na osnovi njihovih identiteta, mada se izvesni likovi iz ove grupe pokazuju kao rezoneri i zastupnici društva ili autora komedije.” (str.198) Anđelković ih klasifikuje kao roditelje (Marko Vujić iz LAŽE I PARALAŽE, Samuilo Crnokravić iz SIMPATIJE I ANTIPATIJE, Mati i Otac iz ŽENIDBE I UDADBE),  rodbinu (Mitar iz POKONDIRENE TIKVE, Jevrem iz DŽANDRLJIVOG MUŽA), dva muža (Trifić i Sreta iz ZLE ŽENE), dvojica sluga (Isailo i Manojlo iz SUDBINE JEDNOG RAZUMA), dvojica došljaka (Šaljivac i Putnik iz SUDBINE JEDNOG RAZUMA), likove izvan porodičnog kruga kao što su Gavrilović ili Nađ Pal iz RODOLJUBACA i likove neizraženog identiteta (Kumača iz ŽENIDBE I UDADBE).
Poslednje poglavlje knjige posvećeno je analizi dramskog govora i stranih jezika kojima se služe Sterijini likovi. „Jezik, bio strani ili srpski, u Sterijinim komedijama jeste sredstvo identifikacije lika; on daje osnovni ton njegovoj autentičnosti. Postoji čvrsta veza nacionalnog i regionalnog identiteta i pojedinačnog identiteta lika.” (str. 308) Anđelković definiše dramski govor kao primarno sredstvo karakterizacije, odnosno, zaključuje da jezik Sterijinih likova nije samo puka ilustracija društvenog, socijalnog ili etničkog statusa pojedinca.
Značaj knjige STERIJINIH 80 KOMIČKIH LIKOVA ne iscrpljuje se samo u činjenici da na autentičan način daje klasifikaciju praktično svih junaka iz Sterijinog komediografskog opusa, ona posredno donosi uverljivu kritičku analizu bitnih dramaturških elemenata, koji su većim delom realizovani u postupku oblikovanja  galerije likova čije su smešno-tužne sudbine oslikale čitavu epohu na tlu Vojvodine.

Copyright: Sterijino pozorje 1998-2004.
 
NAZAD NA SADRZAJ  > > >