S C E N A : časopis za pozorišnu umetnost
Novi Sad, 2003. broj 1-2 godina XXXIX januar-april YU ISSN 0036-5734

k n j i g e
Nina POPOV
GODINE UČENJA I GODINE LUTANJA
Jovan Hristić: O TRAGANJU ZA POZORIŠTEM, Gradska narodna biblioteka „Žarko Zrenjanin”, Zrenjanin 2002.

 

Samo u jednom periodu svog života čovek odlazi u pozorište zato što u njemu traži nešto više od pozorišta i samo u jednom periodu svoga života pozorište može da bude nešto više od pozorišta – zapisao je Jovan Hristić u jednom od eseja sabranih u knjigu O TRAGANJU ZA POZORIŠTEM, koju je u biblioteci „Feniks” posthumno objavila Gradska narodna biblioteka „Žarko Zrenjanin” iz Zrenjanina. Pesnik esejista, dramski pisac, teoretičar drame, pozorišni kritičar i prevodilac Jovan Hristić predstavljen je ovom knjigom pre svega kao čovek pozorišta, a onda kao svojevrsna istorija teatra iz ličnog ugla.
Hristićeva sećanja, u eseju o godinama učenja i godinama lutanja, sežu do predstava koje je još u detinjstvu gledao u Rodinom pozorištu u Beogradu. Sledi „pozorišno školovanje” koje počinje od nezaboravnog Raše Plaovića u ulozi Hamleta, ŠUME Ostrovskog i POBUNE NA BRODU KEJN Vouka u režiji Huga Klajna, nastavlja se predstavama Bojana Stupice, reditelja, koji je, po Hristiću, umeo da probudi i pokrene sve energije svojih glumaca, pre svega DUNDOM MAROJEM, kao i Mate Miloševića, iz čijeg opusa on izdvaja Sterijine RODOLJUPCE i Nušićevu OŽALOŠĆENU PORODICU.
Godine lutanja, po Hristiću nisu počele putovanjima po svetu, jer je to tada bilo gotovo nemoguće, nego se autor pre svega bavio predstavama koje su pedesetih godina dolutale do Beograda. S koliko poznavanja, istinske posvećenosti teatru i uz dozu sete Hristić piše o Žanu Vilaru, jednom od najvećih glumaca i reditelja pozorišta našeg vremena i njegovom Theatre national populaire, Piteru Bruku, čiju predstavu SAN LETNJE NOĆI izdvaja kao jednu od najvećih, Žeraru Filipu, gostovanjima engleskog teatra, posle kojih se nije moglo misliti o pozorištu kao do tada, Piteru Šumanu, s čijih predstava je izlazio „okupane duše” ili grčkom teatru kao još jednom pozorišnom otkriću.
S Bitefom nam je svet dolazio u pohode. Na svojim pozorišnim lutanjima između dva Bitefa, kako piše Hristić, uhvatio je sebe da traži predstave za koje bi mogao da bude siguran da nikada neće doći na Bitef ili da izbegava predstave nekih pozorišta koje su jednom gromoglasno dojurile na Bitef i čija ga sudbina posle toga nije zanimala, naročito ga nisu zanimali klišei pretenciozne avangarde koji mogu da budu isto onako otužni kao i klišei komercijalnog pozorišta.
Hristićeva knjiga bogata je zbog spominjanja niza svetskih predstava, s probranim detaljima koji su ih činili tako velikim.Tu je i Lorens Olivije i Zizi Žanmer, ali i TRI SESTRE Otomara Krejče, GALEB Končalovskog ili Hane Tjerni, koja je načinila pozorište koje je prkosilo svim „pojmovima pozorišta” i KAKO ME ŽELIŠ Pirandela u režiji Đorđa Strelera. Sublimirajući svoje višedecenijsko pozorišno iskustvo Hristić beleži da su ga u stvari najviše zanimale predstave koje su imale hrabrosti da nam pokažu čega sve pozorište može da se odrekne, a da ne prestane da bude pozorište.
Ova knjiga satkana od različitih elemenata pozorišnog života objedinila je i prikaze nekoliko teatarskih knjiga eminentnih autora. To je za Hristića bio povod da analizira rad velikih reditelja kao što su bili Gavela, Stupica, Klajn, Mata Milošević ili Jovan Putnik, neobična ličnost koja u istoriji našeg pozorišta još uvek nema mesto koje zaslužuje.Tu je i blistava grupa zagrebačkih reditelja među kojima su Georgij Paro, Božidar Violić, Kosta Spaić. Priča o pozorištu ne bi bila potpuna da nema Jana Kota, koga Hristić smatra najpotpunijim pozorišnim kritičarem koji zna da dramski tekst počinje svoj pravi život tek u pozorišnoj predstavi, ali i da pozorišna predstava počinje svoj pravi život tek u punom gledalištu.
U esejima kojima se vraća u pozorišnu prošlost Hristić se bavio Joakimom Vujićem, osnivačem našeg teatra koga ne treba shvatati kao ekscentričnu figuru zanesenjaka, mitomana, svaštara i lakrdijaša koji luta Panonskom nizijom maštajući o pozorištu, nego kao ozbiljnog pozorišnog stvaraoca, ali i TRAEDOKOMEDIJOM Kozačinskog, prvim dramskim tekstom u istoriji srpske književnosti. U domenu Hristićevog interesovanja je i delovanje Milana Predića, jednog od tri najveća upravnika za koje pozorište u Beogradu zna, koji je, po njemu položio ispit kritičara kao upravnik, a ispit upravnika kao kritičar. Hristić analizira i Vojnovićevu DUBROVAČKU TRILOGIJU i PUTUJUĆE POZORIŠTE ŠOPALOVIĆ Ljubomira Simovića. Za Simovića Hristić kaže da je znatan pesnik, a njegove drame kritičari su spremno nazivali pesničkim dramama. Sigurno i neusiljeno njegova drama se kreće od krajnjeg realizma ka pesničkoj viziji i gotovo se ne primećuje trenutak u kome se dramskom piscu pridružio pesnik.

Copyright: Sterijino pozorje 1998-2004.
 
NAZAD NA SADRZAJ  > > >