NAZAD NA SADRZAJ  > > >
S C E N A : časopis za pozorišnu umetnost
Novi Sad, 2007. broj 1-2 godina XLIII januar-jun YU ISSN 0036-5734

PREDLOG ZA RAZMIŠLjANjE
 
NACRT ZAKONA O SCENSKIM I MUZIČKIM DELATNOSTIMA

 

Osnovne odredbe

Član 1.
Ovim zakonom uređuje se profesionalna scenska i muzička delatnost, kao i organizacija, finansiranje i radni odnosi u ustanovama kulture koje obavljaju ovu delatnost.

Član 2.
Pod profesionalnom scenskom i muzičkom delatnošću, u smislu ovog zakona, smatra se pripremanje za javno izvođenje i javno izvođenje dramskih, muzičkih i plesnih dela.

Član 3.
Profesionalnu scensku i muzičku delatnost obavljaju ustanove kulture.

Član 4.
Scenska i muzička dela ne mogu se javno izvoditi pre nego što se uredi pitanje autorskog i srodnih prava, shodno zakonu.

Osnivanje ustanova kulture

Član 5.
Ustanovu kulture mogu osnovati domaća i strana pravna i fizička lica, u svim oblicima svojine.
Ustanova kulture, čiji je osnivač Republika odnosno autonomna pokrajina i koja se u okviru svoje repertoarske delatnosti bavi pripremom i prikazivanjem scenskih i muzičkih dela iz domaće i svetske kulturne baštine, kao i savremenim domaćim i svetskim delima koja doprinose razvoju kulture i umetnosti u Republici Srbiji, ima status nacionalne ustanove.

Član 6.
Ustanova kulture osniva se aktom o osnivanju, u skladu sa zakonom.

Član 7.
Ustanova kulture stiče svojstvo pravnog lica upisom u sudski registar.

Član 8.
Saglasnost na opšte akte o načinu obavljanja delatnosti, broju i strukturi zaposlenih u ustanovi kulture čiji je osnivač Republika, autonomna pokrajina, odnosno jedinica lokalne samouprave, daje ministarstvo nadležno za poslove kulture, odnosno nadležni organ autonomne pokrajine, odnosno jedinice lokalne samouprave.

Član 9.
Na osnivanje, organizaciju, rad i nadzor nad zakonitošću rada ustanove kulture, shodno se primenjuju propisi koji se odnose na javne službe, ako ovim zakonom nije drugačije određeno.

Upravljanje i finansiranje

Član 10.
Organi ustanove kulture su: umetnički savet, direktor i umetnički direktor.
Ustanova kulture u čijem se sastavu nalazi više umetničkih ansambala ima i umetničke direktore za svaki ansambl.
Izuzetno, poslove direktora i umetničkog direktora može obavljati jedno lice.

Član 11.
Umetnički savet, direktora i umetničkog direktora imenuje i razrešava osnivač.
Umetnički savet, direktor i umetnički direktor imenuju se na period od četiri godine.
Umetnički savet, direktora i umetničkog direktora ustanove čiji je osnivač Republika, autonomna pokrajina, odnosno jedinica lokalne samouprave, imenuje i razrešava Vlada Republike Srbije, nadležni organ autonomne pokrajine, odnosno jedinice lokalne samouprave.
Umetničkog direktora ansambla, na predlog umetničkog direktora ustanove, imenuje Umetnički savet.
Direktor, umetnički direktor i umetnički direktor ansambla ustanove kulture imenuju se na osnovu javnog konkursa i predloženog programa rada.

Član 12.
Umetnički savet ima najmanje tri, a najviše devet članova, koji se biraju iz redova afirmisanih ličnosti iz oblasti kulturnog, javnog i privrednog života, s tim što većina članova saveta mora biti umetničke profesije iz oblasti scenske i muzičke delatnosti.
Članovi Umetničkog saveta za svoj rad primaju naknadu, što se uređuje opštim aktima ustanove.

Član 13.
Umetnički savet:
– donosi statut, akt o unutrašnjoj organizaciji i sistematizaciji i druge opšte akte ustanove;
– usvaja umetničku koncepciju i opšte smernice repertoarske politike za period od četiri godine;
– usvaja godišnji repertoar, plan rada i finansijski plan ustanove;
– usvaja godišnje izveštaje o radu i finansijskom poslovanju ustanova kulture;
– određuje cene usluga koje pruža ustanova kulture;
– vrši i druge poslove određene zakonom, statutom, opštim aktima i standardima vezanim za obavljanje delatnosti;
– imenuje umetničke direktore ansambla, na predlog umetničkog direktora ustanove.

Član 14.
Direktor ustanove:
– organizuje i vodi poslovanje ustanove;
– predlaže normative i standarde za obavljanje delatnosti;
– stara se o obezbeđivanju finansijskih sredstava potrebnih za rad ustanove;
– predlaže cene usluga koje pruža ustanova kulture;
– predlaže unutrašnju organizaciju i sistematizaciju radnih mesta;
– odlučuje o zasnivanju i prestanku radnog odnosa zaposlenih u ustanovi kulture, osim lica koja se bave umetničkim zanimanjima;
– predstavlja i zastupa ustanovu kulture;
– obavlja i druge poslove utvrđene zakonom, statutom i drugim opštim aktima.

Član 15.
Umetnički direktor:
– rukovodi radom umetničkog ansambla;
– predlaže repertoar sa umetničkom koncepcijom pozorišta odnosno muzičke ustanove;
– daje obrazloženje za svako delo u okviru repertoara;
– odgovoran je za svako javno izvođenje dela;
– odlučuje o radnom angažovanju lica koja se bave umetničkim zanimanjima;
– obavlja i druge poslove utvrđene statutom i drugim opštim aktima.

Član 16.
Umetnički direktor ansambla, u ustanovi u čijem se sastavu nalazi više umetničkih ansambala:
– rukovodi radom umetničkog ansambla;
– predlaže repertoar ansambla umetničkom direktoru ustanove;
– daje obrazloženje za svako delo u okviru repertoara;
– odgovoran je za svako javno izvođenje dela;
– predlaže umetničkom direktoru ustanove radno angažovanje lica za ansambl kojim rukovodi;
– odgovoran je za svoj rad umetničkom direktoru ustanove;
– obavlja i druge poslove utvrđene statutom i drugim opštim aktima.

Član 17.
Sredstva za obavljanje delatnosti ustanove kulture obezbeđuju se iz:
– budžeta osnivača, po kriterijumima koje utvrdi osnivač;
– prihoda ostvarenog delatnošću ustanove kulture;
– prihoda ostvarenih po osnovu sponzorstva, donatorstva i sl.;
– drugih izvora u skladu sa zakonom.
Za nacionalnu ustanovu kulture sredstva za stalne troškove i tekuće održavanje objekta obezbeđuju se iz budžeta grada, odnosno opštine na čijem području se ustanova nalazi.

Radni odnosi u ustanovi kulture

Član 18.
U ustanovi kulture koja obavlja scensku i muzičku delatnost radni odnos se zasniva ugovorom o radu.
Ugovor o radu za umetnička zanimanja zaključuje se na određeno vreme, po pravilu za jednu sezonu, a najduže za period od tri godine, nakon čega ugovor može biti produžen.
Članovi kolektivnih umetničkih tela u operi, baletu i orkestru zasnivaju radni odnos na vreme od najkraće dve godine.
Ugovor o radu zaključuje se prema kriterijumima utvrđenim odgovarajućim aktom poslodavca i u skladu sa repertoarskom politikom ustanove.
Za umetnička zanimanja ugovorom o radu može se odrediti i posebni umetnički dodatak.

Član 19.
Za umetnička zanimanja rad se može obavljati i na osnovu ugovora o angažmanu.
Ugovor iz stava 1. ovog člana zaključuje se u pismenoj formi.
Ugovorom iz stava 1. ovog člana, pored ostalog, uređuje se naročito:
1) naziv i sedište poslodavca;
2) ime i prezime, mesto prebivališta, odnosno boravišta angažovanog lica;
3) stručna sprema angažovanog lica;
4) opis posla koji angažovano lice treba da obavi;
5) vreme trajanja ugovora;
6) dan početka i završetka posla;
7) zarada, rokovi za isplatu zarade i drugih primanja na koje angažovano lice ima pravo;
8) mogućnost zaključenja novog ugovora i rok u kome će poslodavac ponuditi novi ugovor angažovanom licu, odnosno rok u kome će angažovano lice obavestiti poslodavca da li prihvata ponudu.
Prava, obaveze i odgovornosti iz ugovora o angažmanu mogu se utvrđivati po sezoni, projektu, predstavi, probi ili drugoj jedinici potrebe, odnosno interesa.

Član 20.
Umetnička zanimanja, u smislu ovog zakona, su: glumac, dirigent, reditelj, koreograf, dramaturg, operski i operetski pevač i član hora, plesač klasičnog baleta, plesač savremenog plesa, stvaralac i animator lutaka, orkestarski solista i član orkestra, baletski pedagog, uvežbač baleta, scenograf, kostimograf, korepetitor, majstor slikar, majstor vajar, majstor svetla, majstor tona, majstor maske, majstor vlasuljar i druga stručna zanimanja neophodna za obavljanje scenske i muzičke delatnosti.

Član 21.
Izbor umetnika i umetničkih ansambala vrši se putem audicije na osnovu javnog konkursa objavljenog u sredstvima javnog informisanja.
Način raspisivanja i sprovođenja konkursa, odnosno audicije uređuje se odgovarajućim aktom poslodavca.
Izuzetno, izbor umetnika može se vršiti i na osnovu poziva.

Član 22.
Lice koje je zasnovalo radni odnos ne može zaključiti ugovor o angažmanu bez saglasnosti poslodavca.
Lice koje je zaključilo ugovor o angažmanu ne može za vreme trajanja tog ugovora zaključiti novi ugovor o angažmanu bez saglasnosti poslodavca po zaključenom ugovoru.
Poslodavac ne može uskratiti saglasnost iz prethodnog stava ako novi ugovor o angažmanu ne utiče na izvršavanje obaveza po zaključenom ugovoru.

Član 23.
Poslodavac može, tri meseca pre isteka roka na koji je ugovor o radu zaključen, obavestiti zaposlenog, u pismenoj formi, da li će i pod kojim uslovima, ponuditi zaposlenom novi ugovor o radu.
Zaposleni je dužan da u roku od 15 dana od dana kada je primio pismenu ponudu, obavesti poslodavca da li prihvata ponudu.

Član 24.
Radni odnos zaposlenih u ustanovi kulture može prestati pre isteka vremena na koji je zasnovan pod uslovom i na način utvrđen zakonom, kolektivnim ugovorom i opštim aktima ustanove.

Član 25.
Na prava, obaveze i odgovornosti iz radnog odnosa zaposlenih u ustanovi kulture koji nisu uređeni ovim zakonom, shodno se primenjuju opšti propisi o radu.

Scenska i muzička mreža

Član 26.
Formira se Nacionalna scenska i muzička mreža (u daljem tekstu: Mreža).
Mreža ima svojstvo pravnog lica.
Sedište mreže je u Narodnom pozorištu u Beogradu.
Koordinatora Mreže imenuje ministarstvo nadležno za poslove kulture.
Ministarstvo nadležno za poslove kulture doneće pravilnik o radu Mreže.

Član 27.
Osnovni zadaci Mreže su:
– stvaranje jedinstvene ponude raznovrsne scenske, odnosno muzičke delatnosti u Republici;
– podsticanje i unapređenje kulturnog i umetničkog stvaralaštva i mobilnosti u decentralizovanom okruženju;
– koordiniranje i usaglašavanje programa i planova rada i razmene scenskih i muzičkih ustanova u Republici;
– uspostavljanje neposredne poslovne saradnje na stvaranju zajedničkih produkcija;
– stimulisanje zajedničkog umetničkog razvoja i formulisanje zajedničke akcije kojom će se predstavljati i razvijati međugradska, međuregionalna i međunarodna komunikacija i saradnja;
– stvaranje jedinstvenog informacionog centra.

Član 28.
Mreža se može finansirati iz:
– budžeta Republike, autonomne pokrajine i jedinice lokalne samouprave;
– prihoda ostvarenih po osnovu sponzorstva, donatorstva;
– prihoda ostvarenih radom Mreže;
– drugih izvora u skladu sa zakonom.

Promocija scenskih i muzičkih delatnosti u okviru Javnog radio-difuznog sistema

Član 29.
U cilju promovisanja i afirmisanja scenskih i muzičkih delatnosti ministar nadležan za poslove kulture i medija i nadležni organi Javnog radio-difuznog servisa za svaku sezonu zaključuju Protokol o saradnji scenskih i muzičkih ustanova i Javnog radio-difuznog servisa.

Prelazne i završne odredbe

Član 30.
Osnivač ustanove kulture koja obavlja profesionalnu scensku i muzičku delatnost, najkasnije u roku od tri meseca od dana stupanja na snagu ovog zakona, imenovaće organe ustanove, u skladu sa ovim zakonom.
Umetnički savet će najkasnije u roku od tri meseca od dana imenovanja članova saveta usvojiti predlog četvorogodišnjeg plana rada i jednogodišnjeg programa rada ustanove kulture.
Ustanova kuluture uskladiće statut, akt o unutrašnjoj organizaciji i druga opšta akta sa ovim zakonom u roku od tri meseca od dana imenovanja organa ustanove kulture.
Direktor ustanove kulture će raspisati konkurs, odnosno audiciju za potrebna radna mesta u skladu sa ovim zakonom, u roku od 6 meseci od dana imenovanja na tu funkciju, osim za radna mesta zaposlenih baletskih umetnika koji imaju 18 godina staža osiguranja, operskih umetnika koji imaju 20 godina staža osiguranja, dramskih umetnika koji imaju 25 godina staža osiguranja i članova kolektivnih umetničkih tela koji imaju 30 godina staža osiguranja ostvarenog u ustanovi kulture.
Ukoliko rokovi iz st. 2, 3. i 4. ovog člana ne budu ispoštovani, osnivač može pokrenuti postupak razrešenja i imenovanja novih organa ustanove kulture.

Član 31.
Danom donošenja odluke po konkursu iz člana 30. stav 4. ovog zakona, zaposlenom u ustanovi kulture prestaje radni odnos koji je zasnovan pre stupanja na snagu ovog zakona, osim baletskim umetnicima koji imaju preko 18 godina staža osiguranja, operskim umetnicima koji imaju preko 20 godina staža osiguranja, dramskim umetnicima koji imaju preko 25 godina staža osiguranja i članova kolektivnih umetničkih tela koji imaju preko 30 godina staža osiguranja ostvarenog u ustanovi kulture.
Lice iz stava 1. ovog člana, kome je prestao radni odnos, ima pravo izbora:
1. da mu se isplati paušalna otpremnina, i to:
1) do 10 godina staža osiguranja – u visini od 10 bruto zarada;
2) od 10 do 20 godina staža osiguranja – u visini od 20 bruto zarada;
3) preko 20 godina staža osiguranja – u visini od 30 bruto zarada,
pod uslovom da se pismeno obaveže da se neće, u periodu za koji je dobilo otpremninu, angažovati po bilo kom osnovu u ustanovi kulture;
2) da mu se isplaćuju mesečne otpremnine u visini bruto zarade najduže u rokovima navedenim u prethodnoj tački, s tim da isplate prestaju kad lice stupi u radni odnos ili zaključi ugovor o angažmanu, o čemu je dužan odmah obavestiti organ koji mu isplaćuje otpremninu, pod pretnjom vraćanja dvostrukog primljenog iznosa.
Bruto zaradom, u smislu stava 2. ovog člana, smatra se bruto zarada koju je zaposleni ostvario za mesec koji prethodi mesecu u kome mu prestaje radni odnos.

Član 32.
Pravilnik iz člana 26. stav 5. doneće se u roku od 6 meseci od dana stupanja na snagu ovog zakona.

Član 33.
Ovaj zakon stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u ”Službenom glasniku Republike Srbije”.

O b r a z l o ž e nj e

Ustavni osnov za donošenje zakona
Ustavni osnov za donošenje zakona sadržan je u odredbi člana 72. stav 1. tačka 6. Ustava Republike Srbije, prema kojoj, pored ostalog, Republika Srbija uređuje i obezbeđuje sistem u oblasti kulture.

Razlozi za donošenje Zakona o scenskim i muzičkim delatnostima
Oblast scenskih i muzičkih delatnosti danas u Srbiji nije posebno regulisana i pored specifičnosti koje ova oblast nosi.
Organizacija, finansiranje i rad ustanova kulture koje obavljaju ove delatnosti regulisana je opštim propisima (Zakon o radu, Zakon o javnim službama, Zakon o delatnostima od opšteg interesa u oblasti kulture). Uređivanje scenskih i muzičkih delatnosti u okviru drugih opštijih oblasti počelo je od 1969. godine, donošenjem Zakona o upravljanju ustanovama u oblasti kulture, a nastavljeno je donošenjem Zakona o ostvarivanju posebnog društvenog interesa u organizacijama udruženog rada koje obavljaju kulturne delatnosti (1974) i Zakona o društvenim delatnostima (1990).
Međutim, ranije nije bila takva praksa. Naime, Srbija je još 1868. godine imala Zakon o uređenju Narodnog pozorišta u Beogradu, a poslednji zakon koji je zasebno regulisao ovu oblast bio je Opšti zakon o pozorištu iz 1959. godine.
Mi danas smatramo da scenska i muzička delatnost, koja obuhvata pripremanje za javno izvođenje i javno izvođenje dramskih, muzičkih i plesnih dela, zaslužuje da se njome bavimo na kvalitetniji način, donošenjem posebnog zakonskog akta kojim bi se normativno uredila ova oblast.
Zakon o scenskoj i muzičkoj delatnosti predstavljao bi pokušaj da se na sveobuhvatan način uredi obavljanje ovih delatnosti, kao i uslovi za rad i delovanje svih učesnika u ovim delatnostima. Osnovni cilj zakona bio bi modernizacija scenskih i muzičkih delatnosti, kao i prilagođavanje nastalim društvenim promenama – reforma scenskih ustanova, uvođenje scenske i muzičke mreže u Srbiji, poboljšanje položaja svih subjekata u ovim delatnostima, pre svega kada je reč o unutrašnjoj strukturi i organizaciji, a na osnovu iskustava razvijenih zapadnoevropskih zemalja u ovoj oblasti.

Objašnjenje osnovnih pravnih instituta i pojedinačnih rešenja
Ovim zakonom uređuje se profesionalna scenska i muzička delatnost, kao i organizacija, finansiranje i radni odnosi u ustanovama kulture koje obavljaju ovu delatnost. Na taj način se ova važna oblast stvaralaštva reguliše posebnim zakonskim aktom, uz upućivanje na druge propise (Zakon o radu i Zakon o javnim službama) za ona pitanja koja se rešavaju po opštem režimu (čl. 9. i 25).
Definisanje nacionalne ustanove kako je to učinjeno u članu 5. bio je zapravo način da se izbegne nabrajanje ustanova koje bi imale ovaj status, jer zbog nerešenog statusa Kosova i Metohije, nabrajanjem bi bila učinjena nepravda prema ustanovama sa ovog područja, jer one ne bi mogle biti obuhvaćene.
U vezi s osnivanjem, organizacijom i radom ustanova kulture, kao i nadzorom nad zakonitošću njihovog rada, predviđena je shodna primena Zakona o javnim službama.
Zbog specifičnosti delatnosti koja se obavlja u ovim ustanovama, predviđena je i posebna organizacija upravljačkog aparata u njima. Tako je, pored direktora, koji organizuje i vodi poslovanje ustanove, predviđen i umetnički direktor, koji rukovodi radom umetničkog ansambla i Umetnički savet, koji sačinjavaju afirmisane ličnosti iz oblasti kulturnog, javnog i privrednog života. Ako bi poslove direktora ustanove obavljao neko ko je poznati umetnik, predviđeno je da to isto lice, s obzirom na svoje umetničke kvalitete, može obavljati i poslove umetničkog direktora.
U vezi sa finansiranjem ustanova, sredstva se obezbezbeđuju iz budžeta osnivača, prihoda ostvarenih delatnošću ustanova kulture i po osnovu sponzorstva, donatorstva i drugih izvora.
Za nacionalnu ustanovu kulture predviđeno je da se sredstva za stalne troškove i tekuće održavanje objekta obezbeđuju iz budžeta grada, odnosno opštine na čijem se području ustanova nalazi. Razlog za ovakvo rešenje nalazi se u činjenici da su ovi objekti (na primer: zgrada Narodnog pozorišta u Beogradu) reprezentativni i njih koriste svi građani. Takođe, osvetljenje, okolina objekta i sl. mora biti upodobljeno režimu Grada, te je shodno tome i logično da Grad finansira materijalne troškove, a Republika programe ovih ustanova. Zakonom o budžetskom sistemu (”Službeni glasnik RS”, br. 9/2002. i 87/2002), u članu 2. tačka 7. propisano je da su indirektni korisnici budžetskih sredstava, između ostalog, ustanove osnovane od strane Republike, odnosno lokalne vlasti, nad kojima osnivač, preko direktnih korisnika budžetskih sredstava, vrši zakonom utvrđena prava u pogledu upravljanja i finansiranja, a članom 13. Zakona o delatnostima od opšteg interesa u oblasti kulture (”Službeni glasnik RS”, broj 49/92) predviđeno je da opština, odnosno grad, na zahtev Ministarstva kulture, podnose godišnji program korišćenja sredstava za ostvarivanje potreba u kulturi, kao i izveštaj o ostvarivanju programa i korišćenju sredstava namenjenih za kulturu koja se obezbeđuju u budžetu opštine, odnosno grada. U skladu sa navedenim članovima, jasno je da će kontrolu namenskog korišćenja sredstava opštine, odnosno grada i dalje vršiti ministarstvo nadležno za poslove kulture.
Donošenjem ovog zakona bio bi uveden novi režim radnog odnosa za umetnička zanimanja, odnosno radni odnos na određeno vreme bio bi uveden kao osnovni oblik radnog odnosa za umetnička zanimanja. Pored ovog oblika radnog odnosa, za umetnička zanimanja se predviđa i mogućnost obavljanja rada i na osnovu ugovora o angažmanu. Građansko-pravni odnos, tj. angažman, na ovaj način samo je kodifikovanje postojeće prakse da se scenski radnici vezuju za scenske ustanove ugovorima po sezoni ili po predstavi odnosno projektu.
Ugovor o angažmanu ima sve elemente ugovora o delu, a s obzirom da se zaključuje isključivo za umetnička zanimanja, nazvan je ugovor o angažmanu, kao neimenovani ugovor građanskog prava. Za redovnu delatnost umetnik ne može biti angažovan i po ugovoru o radu i po ugovoru o angažmanu, već samo po ugovoru o radu, dok za vanrednu delatnost (na primer: glumac koji uradi prevod nekog scenskog dela) može biti angažovan po ugovoru o angažmanu, iako je već ugovorom o delu vezan za istu ustanovu u kojoj obavlja tu vanrednu delatnost.
Ugovorom o radu umetnik je vezan za određenu ustanovu za vreme na koje je zaključen ugovor, dok ga ugovor o angažmanu ne vezuje za ustanovu, već za određeni projekat.
Važeći režim radnih odnosa u pozorištima je nesrećni hibrid radno-pravnog statusa po Zakonu o radnim odnosima u državnim organima (što pozorišta nisu, ali čemu su ustanove po Zakonu o javnim službama upodobljene) i radno-pravnog statusa po Zakonu o radu. Donošenjem ovog zakona učinjen je pokušaj da se radni odnos u ustanovama koje obavljaju scensku i muzičku delatnost dovede u logičniji i pozorištima i muzičkim ustanovama primereniji oblik. Naime, Zakon o radu ne uzima u obzir specifičnosti ove profesije, zbog kojih se jedan umetnik ne može izjednačiti sa jednim činovnikom, jer je priroda njihovih poslova potpuno različita. Na ovakvo rešenje ukazuje i praksa drugih zemalja.
Budućim zakonom mora biti uređen položaj umetnika u ustanovama koje obavljaju ove delatnosti, i to na način da je moguće predvideti da umetnici koji obavljaju ove delatnosti zasnivaju radni odnos ugovorom o radu na određeno vreme, po pravilu za jednu sezonu, a najduže za period od tri godine ili zaključivanjem ugovora o angažmanu. To znači da bi se zakonom moglo predvideti da profesionalni umetnici mogu zasnovati radni odnos u ovim ustanovama na određeno vreme, bez oglasa, u skladu sa zakonom i pravilima odnosne ustanove.
Scenske (pre svega pozorišna) i muzičke delatnosti specifične su za razliku od drugih delatnosti, posebno kada se radi o izvođačkim umetničkim programima, i nije primereno da se u ovim delatnostima radni odnos zasniva na neodređeno vreme. Dosadašnja praksa zaključivanja radnog odnosa na neodređeno vreme u ovim delatnostima pokazala se kao neracionalna, što je dovelo do nagomilavanja velikog broja zaposlenih umetnika koji nisu mogli biti racionalno angažovani. Tako su se, s jedne strane, neracionalno trošila budžetska i druga sredstva, dok se, s druge strane, nije pružala realna mogućnost zaposlenim umetnicima u tim ustanovama da u potpunosti iskažu svoje kreativne sposobnosti. Zbog toga je rešenje o zasnivanju radnih odnosa na određeno vreme, kao pravilo, svrsishodnije rešenje u kreiranju repertoarske politike.
Uvođenjem novog rešenja najveći problem u samom početku bio bi psihološki. Strah od položaja slobodnih umetnika, odnosno stalnog dokazivanja u svom poslu je razumljiv. Ali, način na koji je u poslednjih pedeset godina funkcionisao pre svega pozorišni, pa i ukupno scenski život, takođe se pokazao neodrživim. Svest da bez čvrstih pravila igre i bez zdrave konkurencije nema napretka od ključne je važnosti.
Izbor umetnika i umetničkih ansambala vršio bi se putem audicije na osnovu javnog konkursa objavljenog u sredstvima javnog informisanja (član 21). Izuzetno, izbor umetnika može se vršiti i na osnovu poziva. Ovaj izuzetak odnosi se na poznate i priznate umetnike koje je neprimereno pozivati na audiciju.
Istovremeno, u vezi sa ovakvim rešenjem postoji ideja stvaranja jednog pravilnika o rangiranju umetnika, koji u ovom trenutku ne postoji u Srbiji, a za koji smatramo da je neophodan u ovoj delatnosti.
Što se tiče umetničkog dodatka, koji se po ovom zakonu može odrediti ugovorom o radu za određena umetnička zanimanja, ovaj institut nije nov u našem pravnom sistemu. Naime, Uredbom o radnim odnosima i nagrađivanju umetničkog osoblja, donetom 1959. godine, uveden je umetnički dodatak, koji je pripadao kompletnom umetničkom osoblju i slobodno je ugovaran između umetnika i pozorišta.
Takođe, zakon predviđa uvođenje scenske i muzičke mreže u Srbiji, koja ima svojstvo pravnog lica i kojom bi se omogućilo da repertoar pojedinih scenskih ustanova, naročito pozorišta, postane dostupan gledaocima na celoj teritoriji Srbije, a da se, pri tom, obezbedi kvalitet uz racionalnije trošenje sredstava.
Formiranje scenske i muzičke mreže nužnost je koja je već trebalo da bude ostvarena. Postojanje slučajeva da se iste predstave igraju paralelno u dva različita grada i da, u principu, jedni ne znaju za druge, nije racionalno i produktivnije je da predstave gostuju. Isto tako, veliki broj gradova, a pogotovo manjih mesta, nikada nema priliku da u svom mestu poseti određenu predstavu ili program, a postoje i mesta u Srbiji u kojima se nikada nije dogodila nijedna premijera. Ali to su samo neki od razloga zašto bi trebalo formirati mrežu ovih ustanova.
U zemljama u kojima scenske (pre svega pozorišne) ustanove funkcionišu na tržišnom principu, scenske mreže, naročito pozorišne mreže, česta su pojava jer pojeftinjuje mnoge segmente, od reklame, marketinga do opreme ustanove. U našim uslovima umrežavanje bi donelo i više zajedničkih projekata, kooprodukcija i ono što se želi postići ovim zakonom, a to je veća i kvalitetnija fluktuacija umetnika.
Ovaj zakon unosi veliki broj novina u naš pravni sistem, što je potpuno opravdano, budući da se njime realizuje ideja sprovođenja pozorišne reforme. Upravo zato je u prelaznim i završnim odredbama detaljno razrađen način promene režima radnih odnosa u ustanovama, shodno ovom zakonu, kao i način usklađivanja rada i akata ustanova kulture sa odredbama ovog zakona.
U članu 31. stav 4. predviđeno je da će direktor ustanove kulture raspisati konkurs, odnosno audiciju za potrebna radna mesta u skladu sa ovim zakonom, a u članu 32. stav 1. propisano je da danom donošenja odluke po konkursu, zaposlenima za čija radna mesta je raspisan konkurs, prestaje radni odnos. Ovakvo rešenje jeste radikalno i izazvaće negodovanje među umetnicima, s obzirom na to da se novi režim radnih odnosa tiče samo njih, ali reforma koju želimo da sprovedemo samo se na taj način može izvesti iz temelja i efikasno. U suprotnom, promene bi trajale najmanje dvadeset godina.
Pored toga, u članu 32. stav 2. predviđeno je koja prava imaju lica kojima prestaje radni odnos na ovaj način – pravo na isplatu paušalne otpremnine ili isplatu mesečne otpremnine u visini bruto zarade.
Takođe, iz ovog režima izuzeti su baletski umetnici koji imaju 18 godina staža osiguranja, operski umetnici koji imaju 20 godina staža osiguranja, dramski umetnici koji imaju 25 godina staža osiguranja i članovi kolektivnih umetničkih tela koji imaju 30 godina staža osiguranja ostvarenog u ustanovi kulture.

Finansijska sredstva potrebna za sprovođenje ovog zakona
Za sprovođenje ovog zakona nije potrebno obezbediti dodatna sredstva u budžetu Republike Srbije.
Ustanove kulture iz oblasti scenskih i muzičkih delatnosti su u većini indirektni korisnici budžetskih sredstava, što znači da se za njih sredstva iz budžeta već obezbeđuju. U početku, sprovođenje ovog zakona dovelo bi samo do drugačijeg usmeravanja postojećih budžetskih sredstava. Međutim, smatramo da će se primenom ovog zakona smanjiti potreba za budžetskim sredstvima, odnosno da će ustanove iz oblasti scenskih i muzičkih delatnosti sve manje koristiti budžetska sredstva a sve više prelaziti na finansiranje sopstvenim sredstvima i sredstvima iz drugih izvora finansiranja.

Copyright: Sterijino pozorje 1998-2007.