NAZAD NA SADRZAJ  > > >
S C E N A : časopis za pozorišnu umetnost
Novi Sad, 2006. broj 2 godina XLII april-juni YU ISSN 0036-5734

UZ IZBOR DRAMA
ULAZAK KROZ PROZOR ILI UZORCI NAJNOVIJE SRPSKE DRAME
Svetislav JOVANOV

 

U skladu sa, od početka uređivanja koncipiranom, a od 2003. intenzivnije iskazanom praksom, aktuelna redakcija Scene, i u ovom broju, nastavlja predstavljanje i promociju savremene, dakle nove i najnovije, srpske drame. U ovom trenutku, čini se da je, kako zbog puta koji smo, vođeni ovom namerom, dosad prešli, tako i zbog prirode izbora koji se ovaj put nudi, korisno i, u izvesnoj meri, nužno, formulisanje šireg konteksta koji podrazumeva upotrebljena oznaka "nova srpska drama" - kako zbog trezvenijeg "pogleda unazad", tako i zbog preciznijeg pogleda na sadašnju situaciju. Naravno, uz sav rizik koji donosi previše smelo ili neoprezno predviđanje eventualnog razvoja; jer, upravo su aktuelna zbivanja na ovom planu demantovala mnoge (sociološki ili poetički) doktrinarne prognoze i pretpostavke, većinu pristrasnih vrednovanja ili, pak, katastrofičnih jadikovki.
Čemu smo, dakle, na planu tekstualne produkcije srpskog teatra, svedočili u poslednjih nekoliko sezona, i koje su pojave (autori, ostvarenja) doprineli očiglednoj kvalitativnoj promeni - ako ne stvaranju nove dramske paradigme a ono, svakako, ocrtavanju nesumnjivog novuma - u novoj srpskoj drami? Nepobitna je činjenica da se u naznačenom razdoblju pojavljuje novi dramski senzibilitet, čiji je nosilac, uprošćeno govoreći, najmlađa generacija dramatičara, rođenih krajem osme (pa čak i početkom devete) decenije prošlog veka. Odbacivanje ideološki uslovljenog sveta kao akcionog i duhovnog miljea, radikano urbani karakter intimistički intoniranih priča, dominantno generacijsko obeležje dramskih protagonista (većina likova kao vršnjaci mladih autora), problematika egzistencijalne samoće, izgubljenosti i nejasnog, konceptualnog gneva ("udvojenog" sa konceptualnim cinizmom), kao i upotreba svih idiomatskih varijanti kolokvijalnog savremenog govora - to su ključne odlike novog dramskog senzibiliteta u srpskom teatru. Međutim, ono što je daleko značajnije od ovih pojedinačnih karakteristika u dramama - nazovimo je zasada tako - "generacije osamdesetih", jeste novo osećanje sveta: spremnost i želja za suočavanjem sa stvarnošću u kojoj su razvejane sve utopije i dovedene u pitanje proklamovane vrednosti, autorska energija koja je, na zgarištima Istorije, spremna da se suoči sa svim posledicama - pa čak i sa mogućnošću nove Istorije.
Većina predstavnika ovih strujanja bila je u proteklih nekoliko godina predstavljena na stranicama Scene: od Marije Karaklajić i Milene Bogavac, preko Slobodana Vujanovića i Maje Pelević, do Filipa Vujoševića i Milana Markovića. U tim susretima sa sve raznolikijim i sve brojnijim dokazima jednog nepobitnog poetičkog procvata, postajali smo sve svesniji da pomenuti novi senzibilitet, osećaj koji proizlazi iz civilizacijskog raskida, iz suštinske Drugosti i koje, istovremeno, ističe Drugost i Razliku kao osnovne lozinke - da, naime, ta mreža senzibiliteta nikako ne podrazumeva stilsko, žanrovsko, filozofsko, niti bilo koju drugu vrstu poetičkog jedinstva niti uniformnosti. Uostalom, ovaj novi kvalitet novih mladih srpskih dramatičara po svemu sudeći je bio - a u velikoj meri to još jeste - jedna od glavnih prepreka postavljanju njihovih ostvarenja na scenama naših institucionalnih, pretežno "mejnstrim" orijentisanih pozorišta, opterećenih nacionalnom problematikom, ideologijom tranzicione građanske kulture i repertoarskim kompromisima.
Jedan od nagoveštaja da se u tom - sve više vidljivom i sve manje tihom - "ratu" nove dramske paradigme i tradicionalne pozorišne javnosti i njenih mehanizama pobednik sve neumitnije nazire, jeste i izbor drama koji predstavljamo u ovom broju. Preciznije bi, uostalom, bilo reći da je re; o uzorku; jer, raznolikost - tematska, žanrovska, kompoziciona, stilistička - pokazuje se i posredstvom ovde predočenih ostvarenja kao jedno od glavnih "oružja" i prednosti najnovije srpske drame. S druge strane, maločas upotrebljena oznaka sve više se pokazuje uslovnija na konkretnom a istinitija na načelnom planu. Jer, naporedo s vitalnim, neočekivano dinamičnim razvojem (preobražajem) autora koji su se već predstavili javnosti (Marija Karaklajić, Milica Konstantinović), poetička lepeza novog senzibiliteta proširuje se dramama pisaca koji, s ne manjom originalnošću i provokativnošću, tek ulaze u žižu interesovanja (Iva Petrović-Modli, Boris Velkov, Jordan Cvetanović).
Osim već nabrojanih, najšire shvaćenih strateških usmerenja, malo šta se, na osnovu ovde predočenih drama, može formulisati kao precizniji zajednički imenitelj. Naprosto, suština nove srpske dramske paradigme je u tome - i u tom smislu, u onoj meri u kojoj smo mi sačinili predočeni izbor, ova su ostvarenja birala nas: otuda se, na jednom efemerno izabranom mestu, ali i u suštinski nužnom trenutku - mogu naći, recimo, pseudokriminalistička satira Četiri asa Milice Konstantinović, melodramska sotija o (homoseksualnoj) Drugosti Jordana Cvetanovića pod naslovom Dilovanje emocija, distancirana horor priča Prezentacija Ive Petrović-Modli koja govori o medijskoj manipulaciji, kao i briljantnom "proznom" simultanošću obeleženo i postbeketovskim "tour de force"-om uobličeno Lice od stakla Marije Karaklajić. Uz to, smatrali smo da krunsko - premda neodoljivo apartno - svedočenje o rastućem bogatstvu, inovativnosti i pluralizmu u pejzažu nove srpske dramaturgije, jeste kvazifaustovska poema Mišolovka Borisa Velkova, cinična alegorija o neljudskosti Istorije i njenih filozofskih opravdanja.
Predočeni uzorak/izbor svedoči, istovremeno, o proširivanju tematskih interesovanja u ostvarenjima nove dramatičarske generacije, ali isto tako i o poetičkim dilemama i istraživanjima koja više ne izbegavaju striktno globalne civilizacijske i kulturne dileme. Kao što se to već bezbroj puta i na bezbroj mesta tokom razvoja moderne umetnosti dogodilo, kompleks ideološko/istorijsko, izbačen kroz vrata intimističkih zahteva, može da se ponovo vrati u središte interesa, "prokrijumčaren" kroz prozor medijskih fascinacija, kulturoloških aluzija, ili kroz parafrazu nasleđenih dramskih postupaka. U tom smislu, recimo, hiperbolično poigravanje Ive Petrović-Modli sa paroksizmom medijskih ambicija, ili setno-cinično ukazivanje Jordana Cvetanovića na obrtanje značenja ljubavi/seksa (bez obzira da li je reč o "homo" ili "hetero" odnosima), ili, pak, analitičko razgolićavanje metropolisa kao sudbine s onu stranu (individualnih) emocija i (društvene) moralnosti kod Marije Karaklajić - sve te, dakle, prividno asocijalne strategije poseduju daleko veći naboj kritičnosti od bilo kakve klasično realističke, "socijalno angažovane", ideološki kontaminirane dramaturgije. Sve ovo ukazuje na činjenicu da se nova (i najnovija) srpska drama, bez obzira na moguće i nužne stranputice i zaobilaženja, uveliko kreće putem istinskog istraživanja: "struktura osećanja" i "scenska konvencija" na toj putanji susreću se uz prihvatanje najvećih rizika, ali i uz manje-više uspešno izbegavanje svakog banalnog, ogledalnog i jednoznačno podražavalačkog tereta. Jednostavnije rečeno, premda je sto i dalje isti, i izbor i sastav jela bitno su drugačiji: čeka se "samo" na konobare i goste. A (naše i njihovo) nestrpljenje sve je veće.

Copyright: Sterijino pozorje 1998-2006.