NAZAD NA SADRZAJ  > > >
S C E N A : časopis za pozorišnu umetnost
Novi Sad, 2008. broj 2-3 godina XLIV april-septembar YU ISSN 0036-5734

KNjIGE
Svetislav JOVANOV
NOVI INTERPRETATIVNI PROSTOR
Almir Bašović: Čehov i prostor, Sterijino pozorje, Novi Sad 2008.

 

Teatrologija – bilo da je shvatamo kao metod, disciplinu, ili samo oblast – na ovim („ex-yu”) prostorima neretko se bavi sitnicama: utvrđuje činjenice (otimajući posao istoričarima pozorišta), kritikuje pojedinačne predstave, pretvara se u ispovest ili čak samo intervju. Otuda je još dragoceniji fenomen pojavljivanje istinskih istraživačkih poduhvata, kakvim se predstavlja knjiga mladog sarajevskog teatrologa i dramatičara Almira Bašovića Čehov i prostor, čiji podnaslov, „Struktura dramskog prostora u Čehovljevim dramama kao koncentrirani izraz dramske strukture”, otkriva ne samo precizno formulisan problemski fokus već i vrednost tog fokusa u opštem savremenom teatrološkom kontekstu.
Dramski opus Čehova, poslednjeg „klasika”, prvog „moderniste” i autora koji stoji na razmeđi radnje i antidrame, ali i na raskrsnici tragedije i komedije, analitički diskurs svetske teatrologije najčešće vezuje za problem (dramskog) vremena. Almir Bašović, naravno, takođe dospeva do klasičnih odrednica koje Čehov zaveštava modernom pozorištu kao dobitak, ali i kao izazov. No, njegov metod, podjednako zasnovan na fenomenološkom poimanju kao i na strukturalističkom iskustvu, polazi, da tako kažemo, „s težeg kraja” čehovljevske zagonetke. Eruditski i jezgrovito predočavajući najpre opšte koordinate fenomena prostora, Bašović precizno i sintetički definiše razlike scenskog i dramskog prostora, da bi poentirao ovaj segment opštim naznakama čehovljevskog prostora, kao i odnosom tog prostora prema simbolima kao elementu dramske strategije.
Sledeći stupanj Bašovićevog istraživanja je analiza dramske strukture u celini Čehovljevog opusa, strukture koju on na relevantan način interpretativno obnavlja u relaciji prema žanrovskim modelima (tragikomedija). Nakon toga, kroz pojedinačne analize pet Čehovljevih „velikih drama” (Ivanov, Galeb, Ujka Vanja, Tri sestre, Višnjik), autor, nijednog trenutka ne gubeći iz vida osnovnu interpretativnu nit – tezu da je prostor aktivni činilac, tačnije akter a ne objekt ili pozadina dramskog konflikta – dospeva do dragocenih analitičkih uvida, koji često imaju i teorijsku vrednost. Naime, njegove analize spoljašnjeg i unutrašnjeg, imaginarnog i zapamćenog prostora, kao i izvanredna eksplikacija poetičkih i teatarskih posledica pomenutih opozicija, osnovne su  vrednosti ove studije. I ne samo to: bez obzira na teorijsku kompaktnost i analitičku ozbiljnost – ili upravo zbog njih! – Bašovićeva knjiga istovremeno se nudi, svakom ozbiljnom pozorišnom praktičaru, kao dragoceno uputsvo za aktuelni dijalog s Čehovom, njegovim prostorima i svim obećanim, ali i izgubljenim vremenima.

Copyright: Sterijino pozorje 1998-2008.