NAZAD NA SADRZAJ  > > >
S C E N A : časopis za pozorišnu umetnost
Novi Sad, 2006. broj 3 godina XLII jul-septembar YU ISSN 0036-5734

KNJIGE
Ljiljana PEŠIKAN-LJUŠTANOVIĆ
JOVAN STERIJA POPOVIĆ U DANAŠNJICI
Miroslav Miki Radonjić, STERIJA U OGLEDALU 20. VEKA, Pozorišni muzej Vojvodine, Novi Sad 2006.

 

Studija Miroslava Radonjića posvećena je, u osnovi, pitanju da li se i kako se komediografsko delo Jovana Sterije Popovića reflektuje u delima srpskih dramatičara nastalim u drugoj polovini 20. veka. Pri tom, u ovoj knjizi ne traga se za neposrednim preuzimanjima tema, motiva ili postupaka već, pre svega, za sličnim tematskim preokupacijama, promišljanjem određenih opštih fenomena, pa, u izvesnoj meri, i za sličnim vrednosnim stavovima i bliskim odnosom prema socijalnom, istorijskom i političkom okruženju u kome pisac stvara. Ne prenaglašavajući značaj ovako uspostavljenih paralela, Radonjić u celini rada pokazuje kako se problem identiteta, odnosi unutar porodice, muškoženski odnosi, te, osobito, odnos privatne i javne povesnice i lažno rodoljublje kao fenomen provlače kroz sve razmatrane Sterijine drame i reflektuju potom u dramskom stvaralaštvu Aleksandra Popovića, Dušana Kovačevića, Slobodana Selenića, Vide Ognjenović.
Rad Miroslava Radonjića podeljen je u dve osnovne celine. U prvoj (nešto obimnijoj) ispituju se, hronološkim redom, komediografske tehnike, teme i značenja Sterijinih komedija: Laže i paralaže, Pokondirene tikve, Tvrdice, Zle žene i Rodoljubaca. Posebnu pažnju Radonjić posvećuje postupku karakterizacije, jeziku likova, ustaljenim temama u Sterijinoj komediografiji, načinu na koji se pojedina dela uklapaju u evropsku komediografsku tradiciju, ali i u socijalni, kulturni i politički kontekst vremena u kome su nastala. Kao najrelevantnije socijalne fenomene Sterijine komediografije, autor izdvaja upravo one koji se, prema njegovom mišljenju, odražavaju i u savremenoj srpskoj dramaturgiji, poput osobenog žanrovskog pomeranja odsustva pravog srećnog kraja, manipulacije, problema identiteta, rasapa porodičnih odnosa, lažnog rodoljublja. Razmatrajući oblikovanje Sterijinih komičnih junaka, Radonjić se naročito produbljeno bavi odnosom tipskog i individualnog. On, recimo, Kir Janju sagledava kao jedan od najupečatljivijih likova celokupne srpske književnosti, ističući postupke kojima Sterija stapa tipizirane, univerzalne crte tvrdice s individualizovanom psihologijom i specifičnom mešavinom mentaliteta.
Analizirajući specifičnu jezičku ekvilibristiku. likova, Radonjić naglašava da je kod Sterije jezik postao primarno sredstvo karakterizacije, a ne samo neposredna ilustracija jedne društvene sredine i odnosa koji u njoj vladaju, stepena obrazovanja, etničke pripadnosti ili socijalnog statusa. Nasuprot Sterijinim kritičarima, Radonjić u nakaradnom jeziku. njegovih komičnih likova sluti posebno promišljanje o problemu jezika i mogućnosti stvaranja tipiziranih likova s vrlo autentičnim osobinama. i veruje da je svojim odnosom prema jeziku Sterija anticipirao mnoge slične pojave u srpskoj dramaturgiji dvadesetog veka.
U drugom delu Radonjićeve studije traga se za refleksima Sterijine dramaturgije u delima savremenih srpskih dramatičara. Prva celina ispituje odjeke Sterijine komediografije u delima Aleksandra Popovića, baveći se, konkretno, problemom identiteta, dramaturškom funkcijom jezika, te odnosom politike i istorije u drami. Moguću vezu drame Dušana Kovačevića Maratonci trče počasni krug i Sterijine komediografije, autor, pre svega, uspostavlja na planu deskripcije urušenih, groteskno izobličenih porodičnih odnosa. Dramu Slobodana Selenića Ruženje naroda u dva dela Radonjić razmatra povezujući analitički produktivno Selenićevu sliku prevratničkih ratnih i poratnih zbivanja i nacionalnog mentaliteta sa kritičkim duhom Sterijinih Rodoljubaca, između ostalog i na nivou pozicije pozitivnog junaka, rezonera i njegove suštinske obesmišljenosti na kraju obe drame. Najzad, Radonjić razmatra reflekse Rodoljubaca u drami Vide Ognjenović Je li bilo kneževe večere?. Ovo svakako doprinosi preciznijem ocrtavanju onog književnog, kulturnog i socijalnog konteksta u kome je Sterijina dramaturgija, krajem 20. veka, poslužila kao povod za propitivanje nacionalnog identiteta. demistifikaciju poetsko-mitoloških predstava o stvaranju države i kritičko sagledavanje brojnih zloupotreba mitizovane nacionalne prošlosti.
Stil Radonjićeve studije privlačan je i gibak, a analitičkometodološki pristup primeren temi. Ova studija svakako doprinosi izučavanju srpske drame devetnaestog i dvadesetog veka, a naročito sagledavanju komediografskog opusa Jovana St. Popovića, kao začetnika nekih od bitnih pravaca u razvoju moderne srpske drame i pozorišta, a time značajano doprinosi ocrtavanju tradicijskog niza moderne srpske drame.

Copyright: Sterijino pozorje 1998-2006.