NAZAD NA SADRZAJ  > > >
S C E N A : časopis za pozorišnu umetnost
Novi Sad, 2004. broj 4 godina XL oktobar-decembar YU ISSN 0036-5734

k n j i g e
S. J.
RUKOPIS IZ MAGLE
Aleksandar Novačić, DOSIJE ČEHOV; Zepter Book World, Beograd 2004.

 

Da rukopisi ne samo što ne gore već da se, ponekad, rađaju iz dima Istorije, sa dna zgarišta prošlosti i iz magle uspomena, svedoči i ova nesvakidašnja knjiga, na granici realnosti i fikcije; u svakom slučaju, na granici dokumenta i esejističko-dnevničkih oblika.
Naime, autor je, manirom vrsnog, iskusnog priređivača i istraživača, dao tek objašnjenja - okvire, vezivna tkiva - uz Dnevnik pukovnika NKVD-a Kozme Prutkova: no, taj Dnevnik se razlikuje od mnogih sličnih, jer sadrži iskaze, sećanja, svedočenja zabeležena tridesetih godina o A. P. Čehovu - ali i, što je dokumentarni biser, dragoceni, dosad nepoznati deo korespondencije legendarnog pisca (sa Olgom Kniper, Likom Mizinovom i Lidijom Avilovom).
Rođeno iz gotovo apsurdnih razloga - pogrešno shvaćene Staljinove primedbe da li je (tada već više od četvrt veka pokojni) Čehov "podoban" za najvišu državnu nagradu - istraživanje pukovnika Prutkova svedoči da prošlost - književna ali i ona istorijska - progovara bezbrojnim, neočekivanim glasovima, baš kao i sudbina u Čehovljevim komadima; premda nam se može učiniti da u njenom delovanju nema nikakvog uočljivog smisla, ona ima sopstvene zakone, skrivene struje značenja i namera.
Kombinujući suvoparan policijski opis, citate iz izvornih dokumenata i svedočenja još tada živih Čehovljevih savremenika, poput Maksima Gorkog, nesuđeni Čehovljev posmrtni biograf u liku visokog oficira sovjetske tajne policije uspeva da baci dovoljno svetla ne samo na atraktivne detalje iz privatnog života velikog prozaiste i dramatičara već i da nam, premda posredno, ukaže na moguće dosad skrivene izvore Čehovljeve inspiracije. To se odnosi osobito na opis Lidije Avilove i njeno obimom neveliko, ali zato antologijsko svedočenje, koje otkriva putanje i stranputice Čehovljevih strasti i dilema, na način dostojan tadašnjeg aktuelnog romana toka svesti a la Virdžinija Vulf. Najzad, vrednost Dosijea Čehov ogleda se i u nekoliko krajnje karakterističnih, i za istoričare, kao i ljubitelje književnosti simboličnih i inspirativnih biografskih uvida.

Copyright: Sterijino pozorje 1998-2005.