NAZAD NA SADRZAJ  > > >
S C E N A : časopis za pozorišnu umetnost
Novi Sad, 2006. broj 4 godina XLII oktobar-decembar YU ISSN 0036-5734

IN MEMORIAM
Aleksandar MILOSAVLjEVIĆ
PETAR BANIĆEVIĆ (1930–2006) - PRITAJENI VULKAN

 

Iza zamišljenog, često mrgodnog izraza lica, iza inteligentnog, dubokog, pronicljivog pogleda i naizgled nezainteresovanog stava koji je nalikovao na držanje krajnje skromnog, tihog, mirnog čoveka, nalazila se, vele oni koju su dobro poznavali Petra Banićevića, pritajeni, nikada u potpunosti ugašeni vulkan. Njega takvog – eruptivnog, burnog, buntovnog, prosečni pozorišni gledalac imao je priliku da prepozna, češće tek nasluti, jedino na sceni – tamo, dakle, gde je za glumca i najvažnije.
Teško je sa sigurnošću utvrditi da li je ovakav raskorak mirne spoljašnjosti i uzavrelog unutarnjeg proživljavanja uzrokovan Banićevićevim poreklom i njegovim crnogorskim nasleđem, ili je pak posledica njegovog boravka u Engleskoj, gde je, blagodareći stipendiji, kao već zrela ličnost i glumac, otputovao na specijalističke studije.
Nema, međutim, sumnje da su poreklo, izbor profesije – koja, osim talenta, podrazumeva i analitičnost i spremnost da se uspostavi distanca između vlastite prirode i raznovrsnih glumačkih zadataka, te sposobnost da se pokatkad na sceni reaguje i dijametralno suprotno u odnosu na vlastitu prirodu – udruženi sa tipično aristokratsko-britanskom uzdržanošću, naglašenom distanciranošću prema stvarnosti i dostojanstvenim stavom, bili svojevrsni zaštitni znak Petra Banićevića, osnova njegovog imidža.
Ponešto od tradicionalne Hamletove zamišljenosti zauvek je postalo deo njegovog karaktera nakon što je, još kao veoma mlad, tumačio lik danskog kraljevića.
Verovatno otuda i njegovo odsustvovanje iz bezmalo svih najčešćih oblika ispoljavanja glumačkog poziva; nije ga bilo u pozorišnim klubovima i bifeima, nije bio akter popularnih pozorišnih anegdota, njegovo ime se nije pojavljivalo u novinskim rubrikama rezervisanim za skandale i afere, niti je isuviše često javno istupao, osim u ozbiljnim intervjuima posvećenim profesiji kojom se bavi, odnosno najavljujući predstojeće premijere.
Iz te i takve zamišljenosti te naglašene glumačke intelektualnosti – koju su najčešće tumačili kao nasleđe koje mu je podario njegov profesor Raša Plaović – rodile su se role Leona Glembaja u Gospodi Glembajevima Krleže, Trigorina u Galebu Čehova ili Kreonta u Antigoni Sofokla.
No, pomenuta intelektualnost udružena sa impulsivnošću vodila ga je ka ulogama Vojvode Draška u Njegoševom Gorskom vijencu, Robespjera u Dantonovoj smrti Bihnera, Mitje Karamazova Dostojevskog.
S druge strane, svi koji smo ga gledali na sceni, a još više studenti koje je Banićević podučavao glumi, bili smo svedoci njegovog umeća ispoljavanja posebne vrste energije, specifične intelektualne žustrine i unutarnje vibrantnosti kojom je plenio, sposobnosti da iskaže prefinjenu slojevitost i, prigušujući ispoljavanje osećanja, sugeriše bogatu, katkad veoma dramatičnu i burnu emotivninost likova koje je igrao.
Svakako da ga je ova sposobnost preporučila za ulogu Šoovog Higinsa u Pigmalionu.
Pa ipak, možda će kao jedna od najupečatljivijih uloga njegove karijere ostati upamćena rola Ilariona Ruvarca iz predstave Je li bilo Kneževe večere?, po tekstu i u režiji Vide Ognjenović. Tumačeći lik prozeblog starog kaluđera, kog podjednako gnjave kijavica i nagvaždanja dosadnih politikanata koji bi da nauku odmere aršinima svojih političkih ciljeva, Petar Banićević je imao izuzetno složen zadatak.
Igrao je mudrog i iskusnog psihologa, temeljno obrazovanog istoričara, žustrog polemičara bez dlake na jeziku, ali i džangrizavog namćora koji se snagom svog kaluđerskog poziva neprestano bori protiv vlastite mizantropije, iskušenika koji bi najradije reagovao na način svojstven njegovom sremačkom karakteru te naglavačke izbacio sagovornike koji ga nerviraju, ali je svestan i kaluđerske odore koju nosi i pozicije istinskog, objektivnog naučnika od koje nipošto ne želi da odustane.
Prefinjena duhovitost i odmerena ironija, primerena manastirskoj atmosferi, intelektualna superiornost i vrcavost, jasan politički stav čoveka koji ima varljivu nadu da će ipak, kroz polemiku, uspeti da urazumi sabesednike – sve ove elemente briljantno napisanog lika Banićević je sugestivno pretočio u maestalnu glumačku okosnicu predstave nastale u beogradskom Narodnom pozorištu.
Za ovaj teatar Banićević je, ako ne računamo kratkotrajni trogodišnji „izlet” u Atelje 212 (1960–1963), te povremena gostovanja na drugim scenama, vezao karijeru koja je trajala od 1956. godine. U Pozorištu kod Kneževog spomenika odigrao je i jednu od svojih poslednih sjajnih uloga – u predstavi Čovek slučajnosti Jasmine Reze u režiji Tanje Mandić-Rigonat.
Poslednje priznanje koje je dobio formalno je i najznačajnije – „Dobričin prsten”, nagrada za životno delo, a prethodile su, između ostalih, Sterijina, „Raša Plaović”, „Milivoje Živanović”...

Copyright: Sterijino pozorje 1998-2006.